Ăn buffet lịch sự nghĩa là: chờ đến lượt hoặc khi quầy được mở, đi theo chiều của dãy món, lấy vừa đủ mỗi lượt, dùng dụng cụ riêng của từng món và lấy đĩa sạch cho mỗi lần quay lại. Bạn có thể đi lấy nhiều lần; điều người tổ chức và người xung quanh mong là bạn không chất đầy đĩa rồi bỏ thừa, không chắn lối, không làm bẩn món chung.
Ở tiệc buffet trang trọng, như tiệc cưới, tiệc hội nghị, tiệc chiêu đãi khách sạn, có thêm một lớp phép tắc: chờ chủ tiệc hoặc người dẫn chương trình mời mở quầy, để khách mời danh dự và người lớn tuổi lấy trước, và quay về bàn của mình để ăn thay vì đứng ăn cạnh quầy.
Bài này đi theo trình tự một bữa buffet từ lúc mở quầy đến khi ra về, kèm bảng các lỗi hay gặp và cách thay thế, và vài lưu ý cho người đi cùng trẻ nhỏ, người lớn tuổi, người ăn kiêng.
Khi nào bắt đầu: đừng là người đầu tiên đứng dậy
Ở buffet nhà hàng thông thường, bạn bắt đầu khi đã có bàn. Nhưng ở tiệc buffet có chủ tiệc, thời điểm mở quầy là một phần của chương trình. Thường người dẫn chương trình sẽ mời sau phần phát biểu, hoặc chủ tiệc nói “mời mọi người dùng bữa”. Đứng dậy cầm đĩa trước lời mời, nhất là khi chủ tiệc còn đang nói, là lỗi dễ thấy nhất và khó quên nhất với người tổ chức.
Nhiều tiệc chiêu đãi trang trọng mời khách danh dự, người lớn tuổi hoặc bàn chủ lấy đồ ăn trước, rồi mới mời các bàn khác theo thứ tự. Nếu không có hướng dẫn, bạn có thể ngồi lại vài phút cho dòng người đầu tiên đi qua. Không ai bị thiệt vì chờ năm phút; quầy buffet tiệc lớn luôn được tiếp thêm món.
Khi đến lượt, đi cùng một hai người ở bàn, để lại ít nhất một người giữ chỗ và trông đồ, nhất là ở hội trường đông. Nếu bạn đi một mình, đặt khăn ăn trên ghế để báo chỗ đang có người.
Lấy đồ ăn: trình tự gọn gàng ở quầy
Quầy buffet thường sắp xếp theo thứ tự bữa ăn: đĩa sạch ở đầu dãy, rồi salad và khai vị lạnh, món nóng, món nướng hay khu chế biến tại chỗ, cuối cùng là tráng miệng và đồ uống. Đi theo trình tự này giúp dòng người chảy đều.
- Lấy đĩa sạch ở đầu dãy; đừng đi ngược chiều hay chen vào giữa dãy chỉ để lấy một món, trừ khi dòng người rất thưa và bạn đã xin phép người đang đứng.
- Đi một vòng quan sát trước khi lấy, nếu quầy đông thì nhìn từ xa. Biết có món gì giúp bạn không lấy đầy đĩa ngay ở mấy món đầu.
- Dùng kẹp, muỗng phục vụ của chính món đó, đặt lại vào đúng khay sau khi lấy. Không dùng đũa, nĩa của mình gắp từ khay chung.
- Mỗi lượt lấy hai ba món, mỗi món một lượng vừa ăn. Món nóng và món lạnh tách hai bên đĩa, món có sốt không đổ tràn sang món khác.
- Ở khu chế biến tại chỗ như phở, mì, món nướng, xếp hàng và nói gọn yêu cầu; nếu phải chờ, đứng lùi ra để người lấy món khác đi qua.
- Mang đĩa về bàn ăn ngồi. Không đứng ăn ngay cạnh quầy, không nếm thử bằng tay tại quầy.
- Quay lại lần sau: để đĩa đã dùng ở bàn cho người phục vụ dọn, lấy đĩa mới ở đầu dãy.
Lý do của việc đổi đĩa mỗi lượt là vệ sinh: đĩa đã dùng mang dấu nước bọt từ dao nĩa, đũa của bạn; khi kẹp phục vụ chạm vào đĩa đó rồi quay về khay, món chung bị nhiễm. Nhiều nhà hàng và khách sạn ghi rõ yêu cầu này; ngay cả khi không ghi, đó vẫn là điều nên làm.
Những lỗi hay gặp và cách thay thế
Phần lớn lỗi ở buffet không đến từ việc không biết quy tắc, mà từ tâm lý “đã trả tiền thì phải lấy cho đủ” hoặc sự vội. Bảng dưới gom các lỗi phổ biến.
| Lỗi | Làm thay | Ảnh hưởng tới người khác |
|---|---|---|
| Chất đầy đĩa thành núi | Lấy ít, đi nhiều lượt | Thức ăn bị bỏ thừa, món ngon hết sớm |
| Lấy hết một khay món được ưa chuộng | Lấy phần của mình, để món đi tiếp | Người sau phải chờ khay mới |
| Đứng nói chuyện ngay trước khay | Bước sang bên hoặc về bàn rồi nói | Chắn dòng người, làm nguội món |
| Ho, hắt hơi về phía quầy | Quay đi, che bằng khuỷu tay, rời quầy | Mất vệ sinh, gây lo ngại |
| Gói mang về khi không được phép | Hỏi nhà hàng hoặc chủ tiệc trước | Vi phạm quy định nơi tổ chức |
| Để trẻ tự lấy đồ ăn nóng | Người lớn lấy giúp hoặc đi cùng | Nguy cơ bỏng, đổ vỡ |
| Để lại đĩa đầy thức ăn khi về | Chỉ lấy lượng chắc chắn ăn hết | Lãng phí, xấu hình ảnh khách mời |
Một số nơi tính phụ phí khi khách bỏ thừa nhiều; dù không có phụ phí, lượng thức ăn bỏ đi vẫn là chi phí của chủ tiệc. Với tiệc cưới hay tiệc công ty, người mời bạn đã đặt suất ăn cho bạn; ăn vừa đủ và trân trọng món ăn là cách cảm ơn họ.
Buffet đứng và buffet có bàn ngồi: khác nhau ở đâu
Ở buffet có bàn ngồi, mỗi khách có chỗ, có dao nĩa đặt sẵn hoặc lấy ở quầy, và bữa ăn diễn ra gần giống tiệc ngồi, chỉ khác ở chỗ bạn tự đi lấy món. Ở buffet đứng, thường trong hội nghị hay tiệc chiêu đãi giữa buổi, chỉ có một số bàn cao không ghế. Khi đó lượng thức ăn mỗi lượt nên ít hơn nữa, chọn món dễ ăn bằng nĩa, không cần dao, và đặt ly nước lên bàn cao trong lúc ăn.
Ở buffet đứng, mục đích chính thường là gặp gỡ, nên đừng đứng chôn chân một chỗ với đĩa đầy. Ăn xong một đĩa nhỏ, đặt đĩa ở chỗ thu dọn, rồi mới đi chào hỏi. Một tay cầm đĩa, tay kia cầm ly, mà lại cần bắt tay, là tình huống lúng túng điển hình; cách tránh là không cầm cả hai thứ cùng lúc khi di chuyển.
Ghế ở buffet đứng, nếu có, thường được để cho người lớn tuổi, phụ nữ mang thai, người cần ngồi. Người trẻ khoẻ nên nhường, và không đặt túi xách chiếm ghế trống.
Đi cùng trẻ nhỏ, người lớn tuổi, người ăn kiêng
Trẻ nhỏ. Người lớn đi cùng trẻ ra quầy, lấy giúp món nóng, món có nước. Thoả thuận trước với trẻ là lấy ít rồi quay lại sau. Đừng để trẻ chạy quanh khu quầy, nơi có khay nóng, bếp cồn và người cầm đĩa đi lại.
Người lớn tuổi. Mời ông bà, bố mẹ ngồi rồi lấy giúp một đĩa với những món họ thích và dễ ăn. Hỏi trước họ có kiêng gì không. Ở tiệc đông, người lớn tuổi đứng xếp hàng lâu rất mệt.
Người ăn chay, dị ứng. Nhiều quầy buffet có thẻ ghi tên món và thành phần gây dị ứng. Nếu không có, hỏi nhân viên phụ trách quầy. Với dị ứng nặng, nói trước với chủ tiệc hoặc nhà hàng để họ chuẩn bị riêng, vì món chung có thể bị lẫn dụng cụ.
Người không quen ăn buffet. Một số khách lớn tuổi ở nông thôn ít khi dự tiệc buffet và có thể ngại đi lấy. Người đi cùng nên chủ động hướng dẫn nhẹ nhàng, hoặc lấy giúp, không để họ ngồi một mình với đĩa trống.
Người mang thai, người đang điều trị. Nhiều người cần tránh món sống, món tái, phô mai chưa tiệt trùng hay đồ uống có cồn. Hỏi nhân viên về cách chế biến khi không chắc, và chọn món nấu chín kỹ. Người đi cùng có thể lấy giúp để họ không phải đứng lâu.
Mỗi bối cảnh một nhịp: buffet cưới, hội nghị, khách sạn
Buffet tiệc cưới. Quầy thường được mở sau nghi lễ trên sân khấu. Gia đình hai bên hay mời bàn họ hàng lớn tuổi lấy trước. Đây cũng là lúc cô dâu chú rể đi chào các bàn; nếu đang đứng ở quầy khi họ tới bàn mình, quay về chào là phép lịch sự, món ăn có thể lấy sau.
Buffet hội nghị, hội thảo. Giờ ăn bị giới hạn vì có phiên làm việc tiếp theo. Lấy một lượt đủ ăn, ăn gọn, tránh vừa xếp hàng vừa gọi điện thoại công việc. Người phát biểu, khách mời và ban tổ chức thường có lối hoặc quầy ưu tiên; đừng xếp vào hàng đó nếu không thuộc nhóm này.
Buffet sáng ở khách sạn khi đi công tác. Bạn thường ăn cùng đồng nghiệp, đối tác ở chung khách sạn. Ăn mặc chỉnh tề vừa phải, không mặc đồ ngủ, áo choàng tắm xuống nhà hàng. Không mang đồ ăn từ quầy về phòng nếu khách sạn không cho phép; nhiều nơi có hộp mang đi riêng khi bạn hỏi.
Buffet chiêu đãi trong tiệc ngoại giao, tiệc doanh nghiệp. Người tham dự đến để gặp gỡ. Lấy ít, đứng hoặc ngồi gần người bạn muốn trò chuyện, và để ý không cầm đĩa đầy khi được giới thiệu với khách quan trọng.
Buffet lẩu, nướng tại bàn. Dùng đũa, kẹp riêng cho đồ sống, không dùng đũa ăn để gắp thịt sống vào nồi. Hỏi cả bàn trước khi cho món mạnh mùi như hải sản, rau thơm đặc biệt vào nồi chung.
Khi bạn là chủ tiệc buffet: vài điều giúp khách thoải mái
Chủ tiệc có thể làm cho buffet trôi chảy hơn bằng vài sắp xếp. Bố trí quầy hai phía nếu khách đông, để dòng người chia đôi. Báo khách rõ lúc mở quầy và thứ tự mời các bàn. Đặt đồ uống ở khu riêng, không chung với quầy món, để người chỉ cần lấy nước không phải xếp hàng.
Với khách lớn tuổi và khách danh dự, cử người lấy giúp hoặc phục vụ tận bàn một đĩa đầu tiên. Ghi tên món và các thành phần dễ gây dị ứng như đậu phộng, hải sản, sữa. Có ít nhất vài món chay và vài món không cay. Những chi tiết này nhỏ nhưng khách nhớ lâu.
Cuối tiệc, nếu thức ăn còn nhiều và nhà hàng cho phép, chủ tiệc có thể chủ động mời khách mang về hoặc chia cho nhân viên, thay vì để khách tự gói lén. Việc này nên hỏi nhà hàng trước, vì một số nơi có quy định về an toàn thực phẩm với đồ ăn đã bày ra quầy.
Câu hỏi thường gặp
Ăn buffet có được lấy tráng miệng trước món chính không?
Ở buffet nhà hàng thông thường thì được, đó là lựa chọn của bạn. Ở tiệc buffet có chủ tiệc, nhất là tiệc cưới có nghi thức cắt bánh, nên chờ đến phần tráng miệng được mở hoặc khi mọi người đã ăn món chính.
Mỗi lần quay lại quầy có bắt buộc lấy đĩa mới không?
Nên lấy. Lý do là vệ sinh cho món chung, vì kẹp phục vụ có thể chạm vào đĩa đã dùng. Để đĩa cũ ở bàn, người phục vụ sẽ dọn. Nhiều nơi ghi rõ yêu cầu này cạnh quầy.
Có được lấy đồ ăn giúp người khác không?
Được, và ở tiệc gia đình đó là cử chỉ chu đáo, đặc biệt với người lớn tuổi. Hỏi trước họ muốn món gì, kiêng gì, và lấy lượng vừa phải. Lấy hộ cả bàn một lúc thì nên đi hai người cho nhanh và gọn.
Gặp người quen ở quầy buffet thì chào hỏi thế nào cho đúng?
Chào ngắn, mỉm cười, rồi hẹn nói chuyện ở bàn hoặc sau khi lấy đồ ăn xong. Đứng trò chuyện lâu trước khay món làm người phía sau phải chờ. Nếu là cấp trên hay người lớn tuổi, có thể nhường họ lấy trước.
Tiệc buffet đứng có cần dùng khăn ăn không?
Có. Lấy một hai tờ khăn ăn ở quầy, kẹp dưới đĩa hoặc cầm cùng tay cầm đĩa. Khăn dùng để lau tay và miệng trước khi bắt tay người khác, điều rất quan trọng khi bạn vừa ăn món có sốt hay đồ chiên.
Quầy hết món mình muốn thì có nên gọi nhân viên không?
Có thể hỏi nhẹ nhân viên phụ trách quầy món đó có được tiếp thêm không. Không nên đứng chờ trước khay trống hay phàn nàn lớn tiếng. Ở tiệc có chủ tiệc, chuyện thiếu món là việc giữa chủ tiệc và nhà hàng, khách không nên làm to chuyện.
