Ở bàn tiệc kiểu Âu đặt sẵn, quy tắc vị trí rất đơn giản: đồ ăn ở bên trái, đồ uống ở bên phải. Đĩa bánh mì nhỏ của bạn nằm phía trên bên trái đĩa chính; các ly của bạn nằm phía trên bên phải, ly nước thường ngay trên đầu mũi dao. Khăn ăn nằm trên đĩa chính hoặc bên trái nĩa.
Lỗi phổ biến nhất ở bàn tròn đông người là dùng nhầm đĩa bánh mì hay ly nước của người bên cạnh, rồi kéo theo cả bàn lệch một chỗ. Nắm được quy tắc trái – phải và vài đặc điểm nhận dạng các loại ly là đủ để bạn ngồi xuống tự tin, không phải liếc nhìn ai.
Bài này hướng dẫn đọc một bàn tiệc đặt sẵn từ trái sang phải, phân biệt các loại ly phổ biến, cách cầm ly có chân, và trình tự dùng khăn ăn từ khi ngồi xuống đến khi rời tiệc, kèm những điểm khác nhau giữa các nước để bạn khỏi lo khi tiếp khách quốc tế.
Mẹo chữ b và chữ d: không bao giờ lấy nhầm đĩa, nhầm ly
Đặt hai bàn tay ngửa trước mặt, chạm đầu ngón cái vào đầu ngón trỏ thành vòng tròn, ba ngón còn lại duỗi thẳng. Bàn tay trái tạo thành hình chữ b, bàn tay phải tạo thành chữ d. Chữ b là bread, bánh mì ở bên trái; chữ d là drink, đồ uống ở bên phải. Mẹo này được dạy trong nhiều khoá nghi thức quốc tế vì nó hiệu quả, và bạn có thể làm kín đáo dưới mép bàn.
Trong tiếng Việt, có thể nhớ nhanh hơn nữa: “ăn trái, uống phải”. Đĩa bánh mì, đĩa salad phụ, dao phết bơ nằm bên trái; ly nước, ly vang, tách cà phê khi được mang ra nằm bên phải. Ở bàn tròn, chỗ ngồi sát nhau khiến các vòng tròn đồ dùng chồng lên nhau, vì vậy quy tắc này càng có giá trị: cứ lấy đĩa bên tay trái và ly bên tay phải của chính chỗ mình.
Nếu người bên cạnh đã lỡ dùng đĩa bánh mì của bạn, đừng sửa họ. Bạn có thể đặt bánh mì lên mép đĩa chính của mình, hoặc nhờ người phục vụ mang thêm một đĩa nhỏ. Chỉ ra lỗi của người khác ở bàn tiệc gây ngượng hơn nhiều so với chính cái lỗi đó.
Nhận dạng các loại ly thường gặp
Số lượng ly trên bàn báo trước những loại đồ uống sẽ được rót. Các ly được đặt theo thứ tự dùng, thường ly dùng trước nằm ngoài cùng bên phải hoặc phía trước, ly nước gần đĩa nhất hoặc ngay trên đầu dao.
| Loại ly | Đặc điểm nhận dạng | Dùng khi nào |
|---|---|---|
| Ly nước (goblet) | Thường to nhất, chân ngắn, miệng rộng | Suốt bữa; người không uống rượu chỉ dùng ly này |
| Ly vang đỏ | Bầu ly to, tròn, miệng hơi khép | Đi với món thịt đỏ hoặc món chính đậm vị |
| Ly vang trắng | Nhỏ hơn ly vang đỏ, bầu thon hơn | Đi với khai vị, món cá, hải sản |
| Ly sâm panh (flute) | Cao, thon, miệng hẹp | Lúc nâng ly chúc mừng, hoặc đầu tiệc |
| Ly rượu ngọt, rượu mạnh | Nhỏ, đôi khi được mang ra sau | Món tráng miệng, cuối bữa |
| Ly không chân, cốc thấp | Không có chân, đáy dày | Nước trái cây, nước ngọt, một số đồ uống pha |
Đây là quy ước phổ biến, không phải luật cứng; nhiều nhà hàng hiện đại dùng một kiểu ly cho mọi loại vang. Nếu bạn không uống rượu, không cần úp ly hay xin dọn ly. Khi người phục vụ đến rót, chỉ cần nói nhỏ “cảm ơn, em dùng nước thôi” hoặc khẽ đặt đầu ngón tay lên miệng ly. Lật úp ly là cử chỉ cũ, ngày nay nhiều nơi coi là hơi khiên cưỡng.
Cầm ly có chân thế nào cho đúng
Cầm ở chân ly hoặc phần thân dưới. Với ly vang và ly sâm panh, cầm ở chân ly giúp đồ uống không bị hơi ấm của tay làm thay đổi nhiệt độ, và bầu ly không đầy dấu vân tay. Ba ngón tay giữ chân ly, ngón út có thể đỡ ở đế, không cong ngón út ra ngoài như trong phim.
Ly nước có thể cầm ở thân. Với ly nước to và ly không chân, cầm ở phần thân dưới là bình thường. Quy tắc cầm chân ly không áp dụng cứng nhắc cho mọi loại ly.
Uống từ cùng một điểm trên miệng ly. Ly có thể dính son môi hoặc dầu mỡ từ thức ăn. Người cẩn thận chấm khăn ăn lên môi trước khi uống và uống từ cùng một vị trí trên ly để miệng ly gọn sạch.
Không lắc ly vang mạnh. Xoay nhẹ ly để rượu tiếp xúc không khí là thói quen của người thưởng vang, nhưng trong tiệc trang trọng nên làm nhẹ và ít. Lắc mạnh, ngửi lâu, bình phẩm về rượu khi chủ tiệc không hỏi dễ thành phô diễn.
Đặt ly về đúng chỗ cũ. Sau mỗi lần uống, đặt ly về đúng vị trí ban đầu bên phải. Ly đặt lung tung là nguyên nhân chính khiến bàn tròn bị lẫn ly giữa các khách.
Khăn ăn: từ lúc ngồi xuống đến khi rời bàn
Khăn ăn là vật dụng được dùng suốt bữa và cũng là tín hiệu thầm lặng cho người phục vụ. Trình tự dưới đây theo thông lệ phổ biến của tiệc kiểu Âu.
- Ngồi xuống, chờ chủ tiệc mở khăn ăn trước. Ở tiệc lớn không rõ chủ tiệc, mở khăn sau khi đã ổn định chỗ ngồi.
- Mở khăn dưới mép bàn, gập đôi nếu là khăn lớn, nếp gập quay về phía bụng, đặt trên đùi. Không giũ khăn phành phạch, không nhét vào cổ áo hay thắt lưng.
- Khi cần, chấm nhẹ khăn lên môi, dùng mặt trong của nếp gấp để vết bẩn không lộ ra ngoài. Khăn ăn không dùng để lau mặt, lau mồ hôi hay xì mũi.
- Tạm rời bàn giữa chừng: gấp lỏng khăn và đặt trên ghế, hoặc đặt bên trái đĩa theo thông lệ một số nơi; cả hai cách đều được chấp nhận. Đặt trên ghế giúp phần bẩn không lộ trên bàn.
- Ăn xong và rời tiệc: gấp lỏng khăn, đặt bên trái đĩa, không gấp lại phẳng phiu như mới, không vo tròn, không đặt lên đĩa thức ăn thừa.
Nếu khăn rơi xuống sàn, làm như với dao nĩa rơi: xin người phục vụ một chiếc khác thay vì chui xuống gầm bàn. Ở nhiều nhà hàng, người phục vụ thấy khăn trên ghế sẽ gấp lại gọn đặt lên tay ghế hoặc bàn; đó là dịch vụ của họ, bạn không cần nói gì.
Đĩa bánh mì, bơ và đĩa lót: những đồ dùng hay bị bỏ qua
Đĩa bánh mì nhỏ phía trên bên trái là chỗ của mọi thứ bạn cầm bằng tay ăn: bánh mì, bánh quy giòn, đôi khi cả bơ. Khi giỏ bánh mì được chuyền tới, lấy một chiếc, đặt lên đĩa của mình, rồi chuyền tiếp sang phải; thông lệ phổ biến ở nhiều nơi là chuyền ngược chiều kim đồng hồ để không ai nhận cùng lúc từ hai phía.
Bơ được lấy từ đĩa chung bằng dao phục vụ, đặt một ít lên đĩa bánh mì của bạn, không phết thẳng từ đĩa chung. Ăn bánh mì bằng cách bẻ từng mẩu nhỏ, phết bơ lên mẩu đó rồi ăn, không bổ đôi cả chiếc bánh và phết kín. Ở nhiều nơi tại châu Âu, chấm bánh mì vét sốt bằng nĩa là chấp nhận được trong bữa thân mật, còn ở tiệc chiêu đãi chính thức nên kiềm lại.
Đĩa lót lớn, còn gọi là đĩa trình bày, nằm dưới đĩa súp hay đĩa khai vị và thường được dọn đi trước món chính. Bạn không đặt thức ăn trực tiếp lên đĩa lót. Tách cà phê và đĩa lót tách được mang ra cuối bữa, đặt bên phải; thìa khuấy xong thì để trên đĩa lót, không để trong tách.
Bàn tròn tiệc cưới và bàn dài hội nghị: điều chỉnh theo bối cảnh Việt Nam
Phần lớn tiệc cưới, tiệc tất niên ở Việt Nam dùng bàn tròn mười chỗ, món ăn chung đặt giữa bàn hoặc trên mâm xoay, mỗi khách có bát, đĩa, đũa, thìa, một hai ly. Đây là kiểu bàn kết hợp: quy tắc “ăn trái, uống phải” vẫn đúng với ly, nhưng thức ăn chung thì có phép tắc riêng của bàn tiệc kiểu Á như dùng đũa chung, mời người lớn trước.
Bàn dài trong tiệc chiêu đãi hội nghị thường đặt kiểu Âu đầy đủ. Khi bàn dài và chật, khuỷu tay càng phải khép, và ly càng dễ nhầm, nên đặt ly về đúng vị trí sau mỗi lần uống. Tấm bảng tên đặt trên đĩa hay trước ly là chỗ ngồi đã được sắp; đừng đổi chỗ, kể cả để ngồi cạnh người quen, vì người tổ chức thường đã tính kỹ việc xếp xen kẽ khách.
Với tiệc gia đình tổ chức tại nhà hàng, chủ tiệc nên hỏi trước nhà hàng sẽ đặt bàn kiểu nào để báo cho khách lớn tuổi hoặc trẻ nhỏ, tránh tình huống ai đó lúng túng vì chỉ có dao nĩa. Một bàn đặt hợp với người ngồi luôn được đánh giá cao hơn một bàn đặt chuẩn mà khách thấy gò bó.
Những lỗi hay gặp ở bàn tiệc đặt sẵn và cách gỡ nhẹ nhàng
Uống nhầm ly của người bên cạnh. Khi nhận ra, đừng đặt ly lại rồi giả như không có gì. Nói nhỏ với người phục vụ xin thêm một ly cho người kia, kèm một lời xin lỗi ngắn với họ. Chuyện này xảy ra thường xuyên ở bàn tròn, ai cũng thông cảm nếu bạn xử lý gọn.
Đặt điện thoại, chìa khoá, túi xách lên bàn. Mặt bàn tiệc dành cho đồ ăn uống. Túi nhỏ đặt sau lưng trên ghế hoặc trên đùi, túi lớn đặt dưới chân phía bên phải hoặc trên ghế phụ nếu nhà hàng có. Điện thoại để trong túi, chế độ im lặng.
Kéo đĩa, đẩy ly để lấy chỗ chống khuỷu tay. Khi đang ăn, khuỷu tay không đặt lên bàn; giữa các món hoặc lúc trò chuyện sau bữa, tựa nhẹ cổ tay hay cẳng tay lên mép bàn được chấp nhận ở nhiều nơi. Đừng dọn đồ dùng sang một bên để lấy chỗ cho mình.
Tự với lấy bình nước, bình rượu ở giữa bàn. Ở tiệc có người phục vụ, việc rót do họ làm. Nếu bình nước để sẵn trên bàn, rót cho người hai bên trước rồi mới rót cho mình, và rót vừa phải.
Vươn tay qua người bên cạnh. Muốn lấy lọ muối, đĩa bơ ở xa, nhờ người gần nhất chuyền giúp: “Phiền chị chuyển giúp em lọ tiêu.” Lọ muối và lọ tiêu thường được chuyền cùng nhau, kể cả khi người hỏi chỉ xin một thứ, để không bị tách ở hai đầu bàn.
Cầm ly bằng cả bàn tay rồi để lại vết mờ. Lỗi nhỏ nhưng dễ thấy dưới ánh đèn tiệc. Cầm ly vang ở chân, chấm môi bằng khăn ăn trước khi uống, ly sẽ sạch cả buổi.
Câu hỏi thường gặp
Ly nước ở bàn tiệc nằm bên phải hay bên trái?
Bên phải, thường ngay phía trên đầu dao ăn chính. Mọi ly của bạn đều ở bên phải đĩa; đĩa bánh mì ở bên trái. Ở bàn tròn đông người, nhớ quy tắc này giúp bạn không dùng nhầm ly của người kế bên.
Không uống rượu thì làm gì với các ly vang?
Cứ để nguyên, không cần úp hay xin dọn. Khi người phục vụ đến rót, nói nhỏ là bạn chỉ dùng nước hoặc đặt nhẹ đầu ngón tay lên miệng ly. Khi cả bàn nâng ly chúc mừng, bạn nâng ly nước hoặc nước ngọt vẫn hoàn toàn lịch sự.
Được dùng khăn ăn để lau dao nĩa, ly bị bẩn không?
Trong tiệc trang trọng, không nên. Lau đồ dùng trước mặt người khác ngầm ý nhà hàng hoặc chủ tiệc không sạch. Nếu thấy dao nĩa hay ly có vết, kín đáo đề nghị người phục vụ đổi cái khác.
Khăn ăn bằng giấy có dùng theo quy tắc như khăn vải không?
Phần lớn giống: đặt trên đùi, chấm nhẹ lên môi, không lau mặt. Khác ở chỗ khi xong, khăn giấy có thể gấp gọn đặt bên trái đĩa hoặc theo hướng dẫn của nơi tổ chức, không vo viên và không nhét vào ly hay bát.
Khi nào thì được bắt đầu ăn bánh mì?
Bánh mì thường có trên bàn khi khách ngồi xuống, và bạn có thể ăn trước món đầu tiên. Tuy vậy, ở bàn nhỏ, chờ chủ tiệc mời hoặc chờ khai vị ra là kín đáo hơn. Đừng ăn hết giỏ bánh trước khi tiệc bắt đầu.
Tấm bảng tên đặt sai tên hoặc trùng chỗ thì xử lý sao?
Không tự đổi bảng tên. Báo nhỏ với người tổ chức hoặc người tiếp đón để họ sắp xếp lại. Nếu đã ngồi xuống mới phát hiện, đứng lên nhường chỗ khi người có tên tới, giữ thái độ nhẹ nhàng, không để chủ tiệc mất mặt.
