Khi chào cờ, bạn đứng nghiêm, bỏ mũ, mắt hướng về quốc kỳ, hai tay buông thẳng theo thân, không nói chuyện, không đi lại; khi Quốc ca vang lên thì hát theo hoặc đứng im lặng, cho tới khi người điều hành hô kết thúc. Người đang ở gần mà không thuộc hàng ngũ nghi lễ, như phụ huynh ngoài cổng trường hay khách đi ngang quảng trường, dừng bước và đứng yên trong lúc nghi lễ diễn ra.
Phép tắc này áp dụng giống nhau ở trường học, cơ quan, buổi lễ kỷ niệm và trước các trận đấu thể thao. Bài dưới đây đi qua trình tự lễ chào cờ thường gặp, tư thế đứng nghiêm chi tiết, cách hát Quốc ca cho đúng, các tình huống hay lúng túng và phép lịch sự với Quốc ca của nước khác.
Trình tự một lễ chào cờ thường gặp
Lễ chào cờ ở trường học và cơ quan Việt Nam có khung chung khá ổn định. Ở mỗi nơi, số bước có thể thêm bớt (ví dụ thêm phần đọc lời hứa của học sinh), nhưng các nhịp cốt lõi như sau:
- Người điều hành ổn định đội hình, mời mọi người chỉnh trang và giữ trật tự. Đây là lúc cất điện thoại, bỏ mũ, đứng đúng hàng.
- Người điều hành hô "Nghiêm!". Mọi người về tư thế đứng nghiêm, mắt nhìn thẳng.
- Người điều hành hô "Chào cờ… chào!". Mọi người hướng mắt về quốc kỳ; đội nghi lễ (nếu có) thực hiện động tác chào theo quy định của ngành hoặc của đội.
- Quốc ca được cử: hát tập thể, có nhạc đệm hoặc nhạc thu sẵn. Ở lễ thượng cờ, cờ được kéo lên trong lúc Quốc ca vang.
- Kết thúc Quốc ca, nhiều nơi tiếp nối bằng một bài hát truyền thống của đơn vị, hoặc lời hô đáp của học sinh, đội viên.
- Người điều hành hô "Thôi!" hoặc mời mọi người về tư thế nghỉ, chuyển sang phần sinh hoạt.
Điểm đáng nhớ: trong suốt bước 2 đến bước 5, bạn không chỉnh tóc, không lau mồ hôi, không quay sang người bên cạnh. Mọi chỉnh trang làm trước khi có lệnh "Nghiêm".
Tư thế đứng nghiêm đúng cách
Gót chân sát nhau, mũi chân mở ra hai bên. Đây là tư thế nghiêm theo điều lệnh đội ngũ phổ biến. Với người dân dự lễ, không cần chính xác theo độ, chỉ cần hai gót chạm nhau, đứng vững, không lệch hông.
Hai tay buông thẳng, ngón tay khép, đặt dọc đường chỉ quần. Không khoanh tay, không chống nạnh, không cầm điện thoại. Túi xách đặt xuống đất hoặc khoác gọn sau vai.
Ngực hơi ưỡn, vai ngang, cằm hơi thu. Đứng thẳng lưng tự nhiên, không ngửa cổ. Mắt nhìn về phía quốc kỳ; khi cờ đang được kéo lên, mắt dõi theo cờ.
Bỏ mũ, nón trước khi có lệnh nghiêm. Học sinh đội mũ lưỡi trai, nón lá phải bỏ ra cầm tay. Lực lượng vũ trang mặc lễ phục, đội mũ theo điều lệnh riêng, chào bằng tay theo quy định của ngành; người mặc thường phục không chào tay.
Giữ yên cho tới khi có lệnh thôi. Nắng chiếu vào mắt cũng không lấy tay che; nếu thật sự chói, nheo mắt hoặc hơi cúi đầu. Người tổ chức nên xếp đội hình tránh hướng nắng.
Hát Quốc ca: hát rõ, hát đủ, không chế lời
Quốc ca là bài hát của cả cộng đồng, nên cách tôn trọng nhất là hát theo đúng lời, đúng nhịp với tập thể. Trong các nghi lễ ở Việt Nam, thường hát lời thứ nhất. Hát vừa đủ nghe, không gào, không hát lệch nhịp kéo dài để gây chú ý. Người không thuộc lời hoặc giọng khàn có thể đứng nghiêm im lặng; im lặng đúng tư thế vẫn là tôn trọng.
Những điều nên tránh: hát chế, đổi lời cho vui, nhép miệng cho có rồi cười với người bên cạnh, hát kèm động tác tay. Ở môi trường học đường, thầy cô nên nhắc nhở nhẹ nhàng và giải thích vì sao, thay vì phạt trước tập thể; trẻ hiểu ý nghĩa thì sẽ tự giữ.
Khi Quốc ca được phát từ nhạc thu sẵn, người phụ trách âm thanh cần thử trước: âm lượng đủ lớn, không vấp, không có quảng cáo hay âm báo của ứng dụng chen vào. Một bản nhạc bị ngắt giữa chừng là sự cố khó xử nhất của một lễ chào cờ. Nếu sự cố xảy ra, cách xử lý điềm tĩnh nhất là để cả tập thể tiếp tục hát không nhạc cho tới hết, thay vì dừng lại chờ sửa.
Một câu hỏi hay gặp: có nên vỗ tay sau khi Quốc ca kết thúc không? Trong lễ chào cờ ở trường học và cơ quan, thông lệ là không vỗ tay; mọi người giữ tư thế cho tới khi có lệnh thôi. Ở sân vận động, khán giả thường vỗ tay và cổ vũ khi bài hát vừa dứt, đó là thói quen riêng của môi trường thể thao. Khi không chắc, hãy chờ xem người điều hành hoặc số đông làm gì.
Chào cờ ở trường học: học sinh, thầy cô và phụ huynh
Buổi chào cờ đầu tuần là lần đầu tiên nhiều trẻ học phép tắc nơi trang nghiêm. Với học sinh nhỏ, đứng nghiêm vài phút đã là thử thách, nên người tổ chức nên giữ phần nghi lễ gọn và tách hẳn với phần sinh hoạt sau đó. Học sinh đứng nghiêm suốt bài phát biểu dài dưới nắng là điều không cần thiết; sau lệnh thôi, cho các em ngồi hoặc đứng nghỉ.
Thầy cô đứng cùng hàng với lớp mình, cũng bỏ mũ, cũng đứng nghiêm và hát. Học sinh nhìn người lớn làm nhiều hơn nghe người lớn nói, nên một giáo viên cầm điện thoại trong lúc chào cờ sẽ làm mất tác dụng mọi lời nhắc nhở.
Phụ huynh đưa con đến trường đúng lúc lễ chào cờ bắt đầu: dừng xe ngoài cổng, tắt máy, không gọi con, không bấm còi, đứng yên cho tới khi Quốc ca kết thúc rồi mới đưa con vào. Bước vào sân giữa nghi lễ để dắt con về hàng là việc nên tránh; báo với bảo vệ hoặc giáo viên để trẻ vào sau.
Trẻ đến muộn khi lễ đã bắt đầu thì đứng yên tại chỗ, quay về phía cờ, chờ hết Quốc ca mới về lớp. Người lớn nên dạy con chính xác điều này, vì trẻ thường hoảng và chạy vội vào hàng.
Chào cờ ở cơ quan, sân vận động và khi bạn đang đi ngang qua
Ngoài trường học, lễ chào cờ và nghi thức cử Quốc ca còn diễn ra ở nhiều nơi khác. Mỗi nơi có vài điểm riêng đáng biết:
| Nơi | Điểm cần chú ý | Lỗi hay gặp |
|---|---|---|
| Lễ chào cờ đầu tháng của cơ quan | Đến sớm, đứng theo phòng ban, lãnh đạo đứng hàng đầu cũng đứng nghiêm như mọi người | Đến muộn rồi chen vào hàng giữa lúc hát |
| Lễ kỷ niệm, hội nghị trong hội trường | Đứng dậy khi người dẫn mời chào cờ, hướng về quốc kỳ trên sân khấu | Ngồi nguyên, tiếp tục xem điện thoại |
| Trước trận đấu thể thao | Khán giả đứng dậy, bỏ mũ, ngừng cổ vũ, có thể hát theo | Thổi kèn, đánh trống, la hét trong lúc cử Quốc ca |
| Lễ thượng cờ ở quảng trường, cột cờ | Đến trước giờ, đứng sau khu vực giới hạn, im lặng khi đội nghi lễ đi qua | Chen lên chụp ảnh, đi xuyên qua đội hình |
| Đang đi ngang qua nơi có lễ chào cờ | Dừng bước, đứng yên, quay về phía cờ cho tới khi xong | Vẫn đi tiếp, nói chuyện điện thoại |
| Xem trực tiếp trên truyền hình ở nhà | Không bắt buộc đứng; nhiều gia đình vẫn đứng như một cách dạy con | (không có lỗi; đây là lựa chọn riêng) |
Với lễ thượng cờ tại các quảng trường lớn, thường có lực lượng bảo vệ hướng dẫn khu vực khách đứng. Giờ làm lễ thay đổi theo mùa; bạn nên tra thông báo của đơn vị quản lý trước khi đi, nhất là khi định dẫn theo trẻ nhỏ hay người cao tuổi dậy từ sáng sớm.
Nếu bạn phụ trách tổ chức lễ chào cờ
Người được giao tổ chức lễ chào cờ ở trường, cơ quan hay một sự kiện lần đầu thường lo phần nghi thức mà quên phần kỹ thuật. Một danh sách kiểm tra gọn, làm từ hôm trước và sáng hôm đó:
- Quốc kỳ. Kiểm tra cờ sạch, không bạc màu, không rách mép, kích thước cân với cột hoặc với sân khấu. Cờ treo trên sân khấu hội trường phải phẳng, không nhăn, đặt ở vị trí trang trọng nhất, cao hơn mọi phông nền khác.
- Dây và ròng rọc cột cờ. Với lễ thượng cờ, thử kéo trước một lần để chắc dây không kẹt. Người kéo cờ cần ước lượng tốc độ để cờ lên tới đỉnh cùng lúc Quốc ca kết thúc; tập một lần với nhạc là đủ.
- Âm thanh. Thử loa, thử micro người điều hành, tải sẵn bản nhạc Quốc ca vào thiết bị không có quảng cáo, tắt mọi thông báo của điện thoại hay máy tính phát nhạc.
- Đội hình và hướng nắng. Xếp hàng sao cho người dự không nhìn thẳng vào mặt trời; người cao tuổi, khách mời có chỗ đứng có mái che nếu được.
- Người điều hành. Một người duy nhất hô lệnh, giọng to, rõ. Nên tập câu lệnh trước để không ngập ngừng.
- Phương án dự phòng. Nếu mưa, chuyển vào hội trường thì cờ treo ở đâu, loa nào dùng, thông báo cho mọi người bằng cách nào. Quyết định trước, đừng để tới sáng mới bàn.
Phần sinh hoạt sau lễ chào cờ nên tách rõ khỏi phần nghi lễ, có lệnh "nghỉ" hoặc mời ngồi trước khi bắt đầu thông báo công việc. Trộn lẫn hai phần làm người dự không biết lúc nào phải nghiêm, lúc nào được thả lỏng.
Quốc ca của nước khác và khách quốc tế dự lễ chào cờ
Trong sự kiện có hai quốc gia, như lễ ký kết hợp tác, trận đấu quốc tế hay buổi đón đoàn, Quốc ca hai nước thường được cử lần lượt. Phép lịch sự quốc tế khá thống nhất: đứng nghiêm suốt cả hai bài, không chỉ khi nghe bài của nước mình. Không cần hát Quốc ca của nước bạn, nhưng phải đứng yên, bỏ mũ, im lặng.
Người Việt đi học, đi làm ở nước ngoài sẽ gặp các nghi thức tương tự, với vài khác biệt nhỏ. Ở một số nước, người dân đặt tay phải lên ngực trái khi Quốc ca vang lên; ở nước khác, tư thế đứng nghiêm là đủ. Cách an toàn là quan sát người xung quanh và làm theo mức tối thiểu: đứng dậy, bỏ mũ, im lặng.
Khi có khách nước ngoài dự lễ chào cờ của cơ quan bạn, người đón khách nên nói trước ngắn gọn rằng buổi lễ sẽ bắt đầu bằng nghi thức chào cờ, khách chỉ cần đứng yên. Câu báo trước như vậy tránh cho khách cảm giác lúng túng, và cũng tránh cảnh khách đang đi lại, nói chuyện lúc Quốc ca vang lên.
Câu hỏi thường gặp
Người mặc thường phục có phải chào tay khi chào cờ không?
Không. Chào bằng tay đưa lên vành mũ là động tác theo điều lệnh của lực lượng vũ trang và một số ngành có lễ phục. Người mặc thường phục, học sinh, nhân viên văn phòng chỉ đứng nghiêm, mắt nhìn quốc kỳ. Đội viên trong tổ chức thiếu nhi thực hiện động tác chào theo quy định riêng của tổ chức.
Không thuộc lời Quốc ca thì có sao không?
Đứng nghiêm im lặng vẫn là tôn trọng đầy đủ. Tuy vậy, với người dự lễ chào cờ thường xuyên như học sinh, cán bộ, nhân viên, thuộc lời là điều nên làm. Lời Quốc ca ngắn, học vài lần là thuộc; nhép miệng cho có thì dễ bị chú ý hơn là đứng im.
Đang đi xe máy ngang qua nơi có lễ chào cờ thì có cần dừng không?
Nếu an toàn, có thể giảm tốc và dừng sát lề trong ít phút, không bấm còi. Nếu đang trong dòng xe đông, dừng đột ngột có thể gây tai nạn; khi đó cứ đi chậm, tránh tạo tiếng ồn. An toàn giao thông luôn được đặt trước.
Trẻ nhỏ cựa quậy trong lúc chào cờ có cần bế ra ngoài không?
Với trẻ mẫu giáo và đầu tiểu học, cựa quậy nhẹ là bình thường. Người lớn đứng cạnh có thể đặt tay lên vai trẻ, nhắc khẽ. Chỉ khi trẻ khóc to hay chạy ra khỏi hàng mới cần bế ra. Không quát mắng trước tập thể vì điều đó làm cả lễ mất trang nghiêm hơn.
Chào cờ trong cuộc họp trực tuyến có cần đứng dậy không?
Nếu cơ quan tổ chức nghi thức chào cờ trực tuyến, người dự nên đứng dậy trước camera nếu điều kiện cho phép, tắt micro và không làm việc khác. Nếu đang ở nơi không đứng được, ngồi thẳng, nhìn về màn hình. Điều quan trọng là không vừa chào cờ vừa nhắn tin.
Có được quay video lễ chào cờ để đăng lên mạng không?
Ghi hình lễ chào cờ ở nơi công cộng nhìn chung không bị cấm, nhưng người quay nên đứng yên một chỗ, không di chuyển giữa đội hình, không quay cận mặt học sinh rồi đăng công khai khi chưa được nhà trường, phụ huynh đồng ý. Đội nghi lễ thường có người được phân công ghi hình tư liệu.