Đi lễ tốt nghiệp đại học, tân cử nhân nên mặc bên trong áo lễ một bộ gọn, mỏng, sáng màu hoặc trung tính: nam mặc sơ mi dài tay, quần âu, giày da (có thể thắt cà vạt); nữ mặc áo dài, đầm liền dáng suông hoặc sơ mi với chân váy, quần âu, giày gót thấp hoặc vừa. Áo lễ thường dày và tối màu, nên lớp bên trong cần thoáng, cổ áo gọn và giày đi được lâu.
Phụ huynh và người thân đi dự mặc lịch sự, tươi tắn: sơ mi, quần âu, áo dài, đầm kín đáo; không cần com-lê trừ khi bạn được mời phát biểu hay lên sân khấu. Mỗi trường có quy định riêng về áo lễ, màu khăn, cách đội mũ — hãy đọc thông báo của nhà trường trước tiên.
Phần dưới đi qua từng chi tiết: bộ áo lễ gồm những gì, mặc gì bên trong, tóc và giày, cách mặc áo lễ cho ngay ngắn, trang phục của gia đình và những lưu ý khi chụp ảnh ngoài trời.
Bộ áo lễ tốt nghiệp gồm những gì và vì sao nó có dáng như vậy
Bộ lễ phục tốt nghiệp ở phần lớn trường đại học Việt Nam hiện nay theo mô hình phổ biến trên thế giới: áo choàng dài, tay rộng; mũ vuông có tua; và khăn hoặc dải đeo trên vai mang màu riêng theo ngành, theo bậc học hoặc theo quy định của trường. Màu áo, màu viền, kiểu mũ của cử nhân, thạc sĩ, tiến sĩ thường khác nhau; mỗi trường tự quy định, không có một chuẩn chung cho mọi nơi.
Kiểu áo choàng học thuật thường được giải thích là bắt nguồn từ trang phục của giới học giả ở các trường đại học châu Âu thời Trung cổ — áo dài, dày, giữ ấm trong những toà nhà lạnh. Dần dần nó trở thành biểu tượng của học vị, và theo các trường phương Tây lan ra nhiều nước. Chi tiết lịch sử từng bộ phận (mũ, khăn) có nhiều cách kể khác nhau, nên khi cần trích dẫn bạn nên tra tài liệu của chính trường mình.
Hệ quả thực tế của nguồn gốc ấy là: áo lễ khá nóng, nhất là ở Việt Nam, và thường được may rộng để vừa nhiều dáng người. Hầu hết sinh viên thuê hoặc mượn áo từ trường trong ngày lễ, nên bạn không chọn được chất liệu áo — chỉ chọn được lớp bên trong. Đó là lý do lớp bên trong quan trọng hơn bạn nghĩ.
Tân cử nhân mặc gì bên trong áo lễ
Áo lễ che gần hết thân, chỉ lộ cổ, phần dưới chân và giày. Vì vậy hãy chú ý nhất tới cổ áo, gấu quần hoặc gấu váy, và giày.
| Nên | Nên tránh | |
|---|---|---|
| Nam — áo | Sơ mi dài tay trắng hoặc xanh nhạt, cổ gọn; cà vạt trơn nếu trường khuyến khích | Áo thun cổ tròn lộ ra ở cổ, áo vest dày bên trong áo lễ |
| Nam — quần, giày | Quần âu tối màu, gấu vừa; giày da buộc dây hoặc giày lười da | Quần jeans, quần short, giày thể thao màu sặc sỡ |
| Nữ — trang phục | Áo dài (tà gọn), đầm dáng suông dài qua gối, sơ mi với chân váy hoặc quần âu | Đầm xoè bồng, váy quá ngắn, cổ áo to bản che khăn lễ |
| Nữ — giày | Giày gót thấp hoặc vừa, mũi kín, đã đi quen | Gót kim cao mới mua, dép lê |
| Chất liệu | Cotton, lụa, vải mỏng thoáng | Vải dày, vải tổng hợp bí |
| Màu | Sáng hoặc trung tính, hợp với màu áo lễ | Màu quá chói lộ ra ở cổ và gấu |
Nếu mặc áo dài bên trong, gom gọn hai tà trước khi khoác áo lễ, để tà không lòi ra lệch dưới gấu áo choàng. Nhiều bạn nữ chọn mặc áo dài cho phần lễ rồi cởi áo choàng khi chụp ảnh cùng gia đình.
Tóc, mũ và giày: ba chi tiết hay bị quên
Kiểu tóc phải hợp với mũ vuông. Mũ tốt nghiệp đội ngay ngắn trên đỉnh đầu, đáy mũ song song với mặt đất. Búi tóc cao trên đỉnh khiến mũ bị đội lệch, dễ rơi khi cúi chào. Tóc xoã, tóc buộc thấp sau gáy hoặc búi thấp là những kiểu hợp nhất. Kẹp tóc vài chiếc kẹp nhỏ cùng màu tóc giúp giữ mũ chắc hơn.
Giày phải đi được đường dài. Ngày lễ thường gồm xếp hàng, đi lên sân khấu, đứng chờ, đi bộ quanh khuôn viên chụp ảnh. Bậc thềm sân khấu và sàn hội trường có thể trơn; giày đế bằng hoặc gót vuông vừa an toàn hơn gót nhọn cao. Đừng để đôi giày mới mua chưa đi lần nào làm hỏng ngày đáng nhớ.
Kính, khẩu trang, phụ kiện. Hoa tai nhỏ, đồng hồ mảnh là đủ; dây chuyền to dễ vướng vào khăn lễ. Kính râm và khẩu trang nên tháo khi lên nhận bằng để ảnh chụp rõ mặt.
Túi đồ cá nhân. Trong lúc làm lễ, bạn thường không được mang túi lên sân khấu. Gửi đồ cho người thân hoặc dùng túi nhỏ đeo bên trong; điện thoại để im lặng.
Mặc áo lễ cho ngay ngắn: các bước trước giờ làm lễ
Áo lễ mượn của trường thường được phát vào ngày trước hoặc ngay sáng hôm lễ. Vài thao tác dưới đây giúp bạn trông chỉn chu trong ảnh.
- Kiểm tra cỡ áo khi nhận: gấu áo nên dài tới khoảng giữa bắp chân; tay áo không che kín bàn tay. Đổi cỡ ngay tại chỗ phát áo nếu lệch nhiều.
- Làm phẳng nếp gấp: áo thuê thường gấp trong túi; treo lên móc từ tối hôm trước hoặc là hơi nước nhẹ (theo hướng dẫn của trường về chất liệu).
- Mặc lớp bên trong trước, chỉnh cổ áo: cổ sơ mi hoặc cổ áo dài nằm gọn bên trong cổ áo choàng.
- Khoác áo lễ, cài khoá hoặc nút đầy đủ; vuốt cho hai vạt trước buông thẳng.
- Đeo khăn hoặc dải lễ đúng chiều: nhiều trường quy định mặt màu quay ra ngoài, phần đuôi buông sau lưng hoặc hai bên ngực — làm theo hướng dẫn hoặc nhờ bạn kiểm tra giúp.
- Đội mũ ngay ngắn: đáy mũ song song mặt đất, mép trước cách lông mày khoảng hai ngón tay; tua để bên nào trước và sau khi nhận bằng theo hướng dẫn của trường.
- Soi gương toàn thân lần cuối: giày sạch, gấu quần không chùng, tà áo dài không lòi lệch.
Nghi thức chuyển tua mũ và trình tự lên nhận bằng thuộc về phần nghi lễ của buổi tốt nghiệp; mỗi trường có cách làm riêng và thường tập dượt trước.
Phụ huynh, người thân và khách đi dự mặc gì
Với gia đình, lễ tốt nghiệp là dịp vui và tự hào, không phải lễ nghiêm trang. Trang phục nên lịch sự và tươi tắn: bố mặc sơ mi dài tay, quần âu, giày da; mẹ mặc áo dài, đầm liền hoặc sơ mi với quần âu. Áo vest không bắt buộc với khách dự; nếu lễ ở hội trường lớn có máy lạnh, khoác thêm áo vest mỏng là hợp. Ông bà có thể mặc áo dài truyền thống — nhiều gia đình rất trân trọng tấm ảnh ba thế hệ cùng mặc áo dài trong ngày con cháu tốt nghiệp.
Màu sắc nên tránh trùng hẳn với màu áo lễ để ảnh chụp không bị “chìm” vào nhau: nếu áo lễ màu xanh đậm, người thân mặc màu sáng hoặc pastel sẽ nổi hình hơn. Tránh mặc toàn trắng nếu bạn biết sinh viên của trường mặc áo dài trắng bên trong, để không lẫn vai trò trong ảnh.
Anh chị em, bạn bè đến tặng hoa có thể mặc thoải mái hơn — smart casual là đủ — nhưng vẫn nên tránh quần short, dép lê, áo in chữ lớn khi vào hội trường. Nếu bạn là giảng viên, khách mời danh dự hoặc người phát biểu, hãy mặc theo quy định của trường dành cho thành phần này, thường là com-lê hoặc áo dài, có khi kèm lễ phục riêng.
Chụp ảnh tốt nghiệp ngoài trời: trang phục và chuẩn bị
Phần chụp ảnh thường kéo dài hơn phần lễ, nhiều khi giữa trưa nắng. Một vài chuẩn bị nhỏ giúp bạn giữ vẻ tươm tất.
- Mặc lớp bên trong mỏng nhất có thể; cởi áo lễ giữa các lượt chụp để hạ nhiệt.
- Mang theo khăn tay, giấy thấm dầu, nước uống; tìm bóng râm khi chờ lượt chụp.
- Chuẩn bị đôi giày đế bằng gấp gọn để thay khi đi bộ quanh khuôn viên.
- Kẹp thêm vài chiếc kẹp tóc dự phòng; gió dễ làm mũ lệch.
- Nếu thuê áo dài hoặc trang phục riêng để chụp, thử trước ít nhất một ngày.
- Thống nhất tông màu với gia đình hoặc nhóm bạn nếu muốn ảnh tập thể hài hoà.
- Giữ áo lễ sạch: tránh ngồi bệt trên cỏ, cẩn thận với nước uống có màu, kem chống nắng dính vào viền khăn.
Nếu trời mưa, chụp ở hành lang hoặc sảnh có mái che; áo lễ thấm nước lâu khô và có thể phai màu khăn, mà bạn còn phải trả lại cho trường.
Lễ tốt nghiệp ở các bậc học khác: mầm non, phổ thông, sau đại học
Ở bậc mầm non và tiểu học, nhiều trường tổ chức lễ ra trường hoặc lễ tổng kết với áo choàng, mũ nhỏ cho trẻ. Trang phục bên trong nên mềm, thoáng, dễ đi vệ sinh; giày đế mềm chống trơn. Trẻ nhỏ dễ mệt và quấy trong áo dày, nên bố mẹ có thể chuẩn bị nước và một bộ đồ thay. Buổi lễ của trẻ là dịp ghi nhận sự trưởng thành, không cần trang phục cầu kỳ.
Ở bậc trung học phổ thông, lễ tri ân và trưởng thành thường gắn với đồng phục: áo dài trắng cho nữ, sơ mi trắng quần tối màu cho nam ở nhiều trường. Một số trường cho phép áo lễ riêng; hãy theo thông báo của trường.
Ở bậc thạc sĩ, tiến sĩ, lễ phục thường có màu và chi tiết khác với cử nhân, đôi khi là mũ mềm thay mũ vuông. Người nhận học vị thường mặc trang trọng hơn bên trong — com-lê, áo dài — vì sẽ chụp ảnh cùng hội đồng, giảng viên hướng dẫn và khách mời. Nghiên cứu sinh quốc tế đôi khi mặc trang phục truyền thống của nước mình bên trong, một cách thể hiện bản sắc được nhiều trường hoan nghênh.
Trả áo lễ và giữ gìn đồ thuê
Phần lớn sinh viên mượn hoặc thuê áo lễ từ trường, kèm khoản đặt cọc tuỳ trường. Áo cần được trả đúng hạn, đủ bộ — áo, mũ, khăn — và sạch. Trước khi trả, gấp áo theo nếp ban đầu, kiểm tra túi không còn đồ, gỡ kẹp tóc hay ghim đã cài lên khăn.
Nếu áo bị dính bẩn nhẹ như vết nước, vết son, hãy lau bằng khăn ẩm và báo với người nhận áo; đừng tự giặt máy vì nhiều loại áo lễ có lớp hồ hoặc chất liệu dễ co, phai màu. Nếu làm hỏng hoặc mất một phần, hỏi trường về cách bồi hoàn thay vì im lặng — các trường thường có quy định rõ.
Một số bạn muốn giữ áo lễ làm kỷ niệm; nhiều trường có dịch vụ mua lại áo hoặc mũ. Nếu không, tấm ảnh chụp chỉn chu cùng gia đình là kỷ vật bền lâu nhất của ngày tốt nghiệp.
Câu hỏi thường gặp
Nam có cần thắt cà vạt bên trong áo cử nhân không?
Không bắt buộc ở mọi trường. Nhiều trường khuyến khích sơ mi trắng kèm cà vạt để ảnh chụp chỉn chu, vì cổ áo lộ ra phía trước. Nếu thông báo của trường không nói gì, sơ mi dài tay cài nút cổ, có hoặc không cà vạt trơn tối màu, đều phù hợp.
Mặc áo dài bên trong áo lễ có bị nóng và vướng không?
Có thể nóng hơn sơ mi một chút, nhưng nếu áo dài bằng lụa hoặc vải mỏng và bạn gom tà gọn thì vẫn thoải mái. Nhiều bạn nữ chọn áo dài vì khi cởi áo choàng ra chụp ảnh cùng gia đình, bộ trang phục vẫn trang trọng và đẹp.
Phụ huynh có cần mặc com-lê khi dự lễ tốt nghiệp của con không?
Không cần. Sơ mi dài tay, quần âu, giày da là đủ lịch sự cho khách dự. Com-lê hợp khi phụ huynh được mời phát biểu, lên sân khấu hoặc lễ tổ chức ở hội trường lớn có không khí trang trọng. Mẹ có thể mặc áo dài hoặc đầm kín đáo.
Lễ tốt nghiệp có cho mặc giày thể thao không?
Tuỳ quy định của trường. Nhiều trường không cấm, nhưng giày thể thao màu sặc sỡ lộ dưới áo lễ tối màu khá nổi trong ảnh. Giày da hoặc giày đế bằng màu tối, sạch sẽ hợp hơn. Bạn có thể mang giày thể thao để thay khi đi chụp ảnh quanh khuôn viên.
Người khuyết tật hoặc mang thai mặc áo lễ thế nào cho thoải mái?
Hãy liên hệ phòng phụ trách lễ tốt nghiệp sớm để được hỗ trợ cỡ áo, lối đi lên sân khấu hoặc vị trí ngồi phù hợp. Trang phục bên trong nên rộng, thoáng, giày đế bằng. Các trường thường sẵn sàng điều chỉnh để mọi người cùng dự lễ trọn vẹn.
Có nên trang điểm đậm khi chụp ảnh tốt nghiệp không?
Trang điểm vừa phải, tự nhiên thường lên ảnh đẹp hơn dưới nắng ngoài trời. Lớp nền quá dày dễ bóng dầu và dính vào cổ áo lễ, khăn lễ — những thứ bạn phải trả lại cho trường. Giấy thấm dầu và phấn phủ mỏng giúp giữ lớp trang điểm lâu hơn.