Với nam, giày trang trọng nhất là Oxford da trơn màu đen — giày buộc dây kiểu khép kín, phần dây buộc nằm gọn dưới mũi giày; Derby (dây buộc kiểu mở) kém trang trọng hơn một bậc; giày lười hợp với dịp bán trang trọng. Đi kèm là thắt lưng da trơn cùng màu giày, tất cùng tông quần, đồng hồ mặt mỏng.
Với nữ, giày mũi kín gót vừa phải, sandal quai mảnh và giày búp bê da đều phù hợp tuỳ dịp; túi cầm tay nhỏ, trang sức tinh gọn. Nguyên tắc chung cho cả hai: phụ kiện phục vụ bộ trang phục, không cạnh tranh với nó, và mọi thứ phải đi lại, đứng ngồi thoải mái trong nhiều giờ.
Bài này đi qua từng món phụ kiện, kèm bảng mức độ trang trọng và những lỗi phổ biến khi dự tiệc cưới, lễ kỷ niệm, lễ viếng.
Giày nam: từ trang trọng nhất đến thoải mái
Bảng dưới dựa trên quy ước âu phục phổ biến. Ở Việt Nam, giày lười da và Derby rất thông dụng trong tiệc cưới và sự kiện.
| Kiểu giày | Đặc điểm nhận biết | Hợp với |
|---|---|---|
| Giày da bóng (patent) hoặc Oxford đen siêu bóng | Mặt da bóng gương, kiểu dáng thanh mảnh | Black tie, white tie, dạ tiệc |
| Oxford trơn (plain toe, cap toe) | Dây buộc khép kín, mũi trơn hoặc có đường nối ngang mũi | Com-lê mọi dịp trang trọng, lễ viếng, ký kết |
| Oxford có đục lỗ (brogue) | Đường đục lỗ trang trí trên mũi và thân | Trang trọng vừa, lễ ban ngày, tiệc cưới |
| Derby | Dây buộc kiểu mở, hai vạt khâu đè lên mũi | Com-lê ban ngày, business casual |
| Monk strap | Không dây, cài bằng một hoặc hai khoá kim loại | Com-lê, tiệc cưới, sự kiện bán trang trọng |
| Giày lười (loafer) | Không dây, xỏ chân | Smart casual, tiệc thân mật, lễ ở xứ nóng |
| Giày thể thao, sandal | Đế cao su, quai hở | Không hợp lễ trang trọng |
Nếu chỉ sở hữu một đôi giày cho dịp trang trọng, Oxford đen trơn hoặc mũi có đường nối ngang là lựa chọn đa năng nhất, dùng được từ tiệc cưới đến lễ viếng.
Tất, thắt lưng và dây đeo quần: những chi tiết nhìn thấy khi ngồi
Tất cùng tông quần. Nguyên tắc truyền thống là tất nối liền màu quần với giày, tạo đường chân liền mạch. Tất phải đủ dài để khi ngồi vắt chân không lộ da bắp chân. Tất cổ ngắn, tất thể thao trắng với com-lê là lỗi rất dễ thấy khi bạn ngồi bàn tiệc hoặc ghế hội trường.
Tất hoạ tiết. Đang là xu hướng ở dịp vui như tiệc cưới, có thể dùng nếu màu hài hoà với cà vạt hoặc khăn cài túi. Ở lễ nghiêm trang, viếng, tưởng niệm, chọn tất trơn tối màu.
Thắt lưng cùng màu giày. Giày đen đi thắt lưng đen, giày nâu đi thắt lưng nâu. Bản thắt lưng dịp trang trọng thường mảnh hơn thắt lưng đi jeans; khoá nhỏ, trơn, màu bạc hoặc vàng nhạt, tránh khoá logo to bản.
Dây đeo quần (suspender) thay thắt lưng. Là lựa chọn cổ điển với quần cạp cao, nhất là bộ tuxedo. Không dùng đồng thời cả thắt lưng và dây đeo quần — đó là thừa. Quần tuxedo truyền thống thường không có đỉa thắt lưng.
Đồng hồ, khuy măng sét và khăn cài túi
Trong dịp trang trọng, đồng hồ lý tưởng là loại mặt mỏng, dây da hoặc kim loại trơn, mặt số đơn giản — đủ mỏng để luồn dưới cổ tay sơ mi. Đồng hồ thể thao to bản, đồng hồ thông minh với màn hình sáng không sai, nhưng dễ kéo cổ tay áo lệch và tạo cảm giác lệch tông với com-lê. Theo quy ước black tie cổ điển, có ý kiến cho rằng không nên đeo đồng hồ ở dạ tiệc buổi tối vì “khách không cần xem giờ”; quan niệm này nay đã lỏng nhiều.
Khuy măng sét dùng cho sơ mi cổ tay kiểu Pháp (cổ tay gập đôi, không có nút cài sẵn). Khuy trơn, bạc, vàng hoặc đá tối màu là lựa chọn trang trọng; khuy hình ngộ nghĩnh hợp tiệc vui hơn lễ nghiêm. Sơ mi cổ tay cài nút thông thường thì không dùng khuy măng sét.
Khăn cài túi ngực là điểm nhấn tuỳ chọn. Gấp phẳng (kiểu một đường thẳng ngang) trang trọng nhất, hợp với lễ nghiêm và black tie; gấp nhọn hoặc gấp phồng thoải mái hơn, hợp tiệc cưới. Khăn trắng lanh hoặc lụa trắng đi được với mọi trang phục.
Những món này không bắt buộc. Một bộ com-lê vừa vặn với giày sạch, thắt lưng phù hợp đã đủ trang trọng; phụ kiện chỉ là phần hoàn thiện.
Giày và túi cho nữ: đẹp mà vẫn đi lại được
Giày mũi kín gót vừa. Gót khoảng vừa phải, mũi kín là lựa chọn trang trọng đa năng nhất: hợp lễ ký kết, hội nghị, lễ viếng, tiệc cưới. Gót vuông hoặc gót nhọn vừa phải ổn định hơn gót kim cao trên sàn đá bóng.
Sandal quai mảnh. Hợp tiệc tối, tiệc cưới, đi với đầm dạ hội hoặc áo dài. Ở lễ nghiêm trang và lễ viếng, giày mũi kín được ưu tiên hơn.
Giày búp bê, giày đế bằng da. Trang trọng đủ cho hầu hết lễ ban ngày, lễ tốt nghiệp, hội nghị. Không ai trách vì bạn chọn sự thoải mái, nhất là khi mang thai hoặc phải đứng lâu.
Túi cầm tay (clutch) hoặc túi xách nhỏ. Đủ đựng điện thoại, son, khăn giấy, phong bì mừng. Túi đeo vai to bản, ba lô, túi vải đi chợ làm giảm vẻ trang trọng; nếu phải mang đồ cá nhân nhiều, gửi ở quầy hoặc để trong xe.
Giày mới. Đi thử ở nhà vài lần trước ngày lễ, dán miếng lót gót nếu cần. Phồng chân giữa tiệc là lý do phổ biến khiến khách nữ phải ra về sớm.
Trang sức và phụ kiện tóc: nguyên tắc một điểm nhấn
Trang sức trong dịp trang trọng nên tinh gọn. Vài nguyên tắc dễ áp dụng:
- Chọn một điểm nhấn: hoa tai nổi bật thì vòng cổ đơn giản, vòng cổ nổi bật thì hoa tai nhỏ.
- Ban ngày, ưu tiên trang sức nhỏ, ít lấp lánh; buổi tối có thể chọn đá có độ sáng hơn.
- Ở lễ viếng, tưởng niệm, giữ tối thiểu: nhẫn cưới, hoa tai nhỏ, đồng hồ.
- Trang sức phát tiếng khi cử động (lắc chân chuông, nhiều vòng tay va vào nhau) không hợp những buổi lễ yên lặng.
- Kẹp tóc, băng đô lớn, hoa cài tóc to dễ bị nhầm là phụ kiện cô dâu ở đám cưới.
- Nam: nhẫn, vòng tay nên tối giản; vòng chuỗi hạt to bản đeo cùng com-lê ở lễ nghiêm trang dễ gây chú ý.
- Kính râm tháo ra khi vào trong nhà; không để vắt trên cổ áo hay đầu trong suốt buổi lễ.
Nếu băn khoăn có nên thêm một món nữa hay không, câu trả lời gần như luôn là không.
Chăm giày và phụ kiện trước ngày lễ
Giày là chỗ người tinh ý hay nhìn, và cũng là chỗ dễ bị bỏ quên nhất. Một ngày trước buổi lễ, lau sạch bụi, đánh xi cùng màu, chú ý phần mũi và gót — hai chỗ hay trầy. Giày da lộn chải bằng bàn chải chuyên dụng, không đánh xi. Kiểm tra dây giày còn nguyên, không sờn đầu; đế không mòn vẹt đến mức kêu khi đi trên sàn đá.
Nếu buổi lễ ở xa hoặc đường bụi, mưa, bạn có thể đi giày khác trên đường rồi thay tại nơi tổ chức. Mang theo túi vải đựng giày và khăn mềm để lau lại trước khi vào.
Thắt lưng da nên kiểm tra mép có sờn không; đồng hồ dây da lau sạch mồ hôi. Trang sức bạc dễ xỉn trong khí hậu ẩm, lau bằng khăn chuyên dụng trước khi đeo. Những việc này mất mười lăm phút nhưng tạo khác biệt rõ rệt trong ảnh chụp và trong ấn tượng của người đối diện.
Với giày mới mua cho dịp lễ, đi thử ở nhà vài buổi để da mềm và lộ ra những chỗ cọ chân. Đế da trơn có thể trượt trên sàn đá bóng của hội trường; nhiều tiệm sửa giày dán thêm một lớp đế cao su mỏng ở phần mũi, vừa chống trượt vừa giữ đế bền hơn. Người lớn tuổi đặc biệt nên lưu ý chi tiết này.
Phụ kiện cho dạ tiệc black tie
Black tie có bộ phụ kiện chuẩn mực riêng, và chính phụ kiện là chỗ phân biệt người mặc đúng chuẩn với người chỉ mặc com-lê đen. Với nam: nơ đen cùng chất liệu với ve áo (satin hoặc grosgrain), sơ mi trắng có thể có ngực xếp ly hoặc ngực trơn, khuy cài ngực (studs) thay cho nút thường ở một số kiểu sơ mi, khuy măng sét đồng bộ, đai lưng (cummerbund) hoặc gi-lê thấp để che phần cạp quần, giày da bóng hoặc Oxford đen đánh thật kỹ, tất đen mỏng.
Với nữ: túi cầm tay nhỏ, trang sức có thể nổi bật hơn so với lễ ban ngày, giày sandal quai mảnh hoặc giày gót kín, khăn choàng mỏng nếu đầm hở vai và phòng lạnh. Găng tay dài là chi tiết của white tie và một số dạ tiệc rất cổ điển, hiếm gặp ở Việt Nam.
Không cần sở hữu mọi món này để đi một buổi gala. Phần lớn sự kiện black tie tổ chức tại Việt Nam chấp nhận phiên bản giản lược: dinner jacket hoặc com-lê đen, sơ mi trắng, nơ đen, giày da đen bóng. Đai lưng, khuy cài ngực là phần hoàn thiện cho người muốn mặc đúng chuẩn cổ điển.
Những lỗi phụ kiện hay gặp và cách sửa nhanh
Những lỗi dưới đây không làm bạn bị mời ra khỏi buổi lễ, nhưng là những điều người tinh ý hay nhận ra đầu tiên.
| Lỗi | Vì sao dễ thấy | Cách sửa |
|---|---|---|
| Giày bám bụi, mũi trầy | Giày ở tầm nhìn khi người khác cúi chào, khi bạn lên sân khấu | Lau và đánh xi trước ngày lễ; mang khăn mềm lau lại tại chỗ |
| Thắt lưng khác màu giày | Tạo hai điểm màu lệch nhau ở thân dưới | Chọn thắt lưng cùng màu giày |
| Tất trắng thể thao với giày da | Lộ rõ khi ngồi vắt chân | Tất mỏng cùng tông quần |
| Túi đeo chéo thể thao mang vào hội trường | Phá vẻ trang trọng của bộ trang phục | Dùng túi cầm tay hoặc cặp da; gửi đồ ở quầy |
| Thẻ nhân viên còn đeo trên cổ | Cho thấy bạn đi thẳng từ chỗ làm, chưa chuẩn bị | Tháo và cất vào túi trước khi vào |
| Nhiều món lấp lánh cùng lúc | Mắt người đối diện không biết dừng ở đâu | Giữ một điểm nhấn, bỏ bớt các món còn lại |
Hầu hết các lỗi này sửa được trong vài phút ở bãi xe hoặc phòng chờ. Một chiếc gương nhỏ và khăn mềm trong túi là bộ dụng cụ đủ dùng.
Câu hỏi thường gặp
Giày nâu có đi được với com-lê đen không?
Theo quy ước cổ điển, com-lê đen đi với giày đen; giày nâu đi với com-lê đen trông lệch tông và thiếu trang trọng. Giày nâu sẫm hợp với com-lê navy, xám vừa, xám nhạt, be. Với lễ buổi tối hoặc lễ viếng, giày đen là lựa chọn an toàn nhất.
Đi giày lười với com-lê ở tiệc cưới có được không?
Được ở hầu hết tiệc cưới tại Việt Nam, nhất là giày lười da trơn màu tối, sạch, phối với tất cùng tông quần. Ở lễ trang trọng có dress code nghiêm, lễ ký kết hoặc lễ viếng, giày buộc dây vẫn được coi là chuẩn mực hơn.
Nữ có bắt buộc đi giày cao gót trong dịp trang trọng không?
Không. Giày búp bê da, giày đế thấp mũi kín đều được coi là trang trọng. Cao gót giúp tà áo dài hoặc đầm dài buông đẹp hơn, nhưng sự thoải mái và an toàn quan trọng hơn. Nếu chọn đế bằng, nhớ sửa độ dài quần hoặc váy tương ứng.
Đồng hồ thông minh có hợp với dịp trang trọng không?
Không bị coi là sai, nhưng màn hình sáng và thông báo rung có thể gây xao nhãng trong lễ nghiêm. Nếu đeo, chọn dây da hoặc kim loại, tắt thông báo và để màn hình tối. Ở dạ tiệc black tie, một đồng hồ mặt mỏng cổ điển hợp hơn.
Nam có nên đeo nhẫn và vòng tay khi mặc com-lê không?
Nhẫn cưới, một chiếc nhẫn trơn là hoàn toàn bình thường. Vòng tay mảnh có thể chấp nhận nếu nằm gọn dưới cổ tay áo. Với lễ nghiêm trang, nên tránh vòng chuỗi hạt to, nhiều vòng cùng lúc hoặc trang sức phát tiếng khi cử động.