Quà tặng thầy cô ngày 20/11 đúng mực là quà mang lời tri ân nhiều hơn giá trị vật chất: bó hoa, tấm thiệp do học sinh tự làm, một món quà chung của cả lớp có giá trị tượng trưng, hoặc với thầy cô cũ, một lần ghé thăm và kể cho thầy cô nghe mình đã đi tới đâu. Với giáo viên đang trực tiếp dạy và đánh giá con mình, phụ huynh nên tránh quà riêng có giá trị lớn và tránh phong bì.
Ngày Nhà giáo Việt Nam ra đời từ một tinh thần cụ thể: tôn vinh nghề dạy học. Quà tặng chỉ là một cách biểu đạt, và nhiều trường hiện khuyến khích hình thức tri ân phi vật chất, hoặc có quy định riêng về việc nhận quà. Đọc thông báo của nhà trường trước khi bàn chuyện quà là bước đầu tiên của ban đại diện cha mẹ học sinh.
Bài này đi qua nguồn gốc ngày 20/11, gợi ý quà theo cấp học, cách góp quà lớp công bằng, những điều cần giữ với trẻ, bảng nên – tránh và cách tri ân thầy cô đã dạy mình nhiều năm trước.
Ngày 20/11 từ đâu mà có
Ngày 20/11 có gốc từ bản Hiến chương các nhà giáo do Liên hiệp quốc tế các công đoàn giáo dục thông qua năm 1957. Từ năm 1958, ở miền Bắc Việt Nam, ngày 20/11 được tổ chức kỷ niệm như “Ngày Quốc tế Hiến chương các nhà giáo”. Năm 1982, Hội đồng Bộ trưởng quyết định lấy ngày 20/11 hằng năm làm Ngày Nhà giáo Việt Nam, và từ đó đây là ngày lễ của cả ngành giáo dục.
Biết nguồn gốc giúp hiểu tinh thần của ngày lễ: đây là ngày để xã hội ghi nhận một nghề, không phải ngày tặng quà theo nghĩa thương mại. Trong truyền thống tôn sư trọng đạo của người Việt, việc học trò đến thăm thầy dịp lễ, Tết là nếp có từ lâu; quà khi ấy thường chỉ là trầu cau, gói chè, và trọng tâm là lời hỏi thăm.
Trong vài thập niên gần đây, ở nhiều nơi, quà 20/11 đã trở nên cầu kỳ hơn, kéo theo những lo ngại có thật: phụ huynh thấy áp lực góp tiền, học sinh so quà với nhau, giáo viên khó xử khi nhận. Không ít trường, phòng giáo dục đã có văn bản nhắc nhở hoặc khuyến khích tri ân bằng hoạt động thay cho quà vật chất. Phụ huynh và học sinh hiểu điều này sẽ chọn được cách tri ân vừa có ý nghĩa, vừa giữ được sự thoải mái cho thầy cô.
Quà theo từng cấp học
Mỗi cấp học có cách tri ân hợp với tuổi của học sinh. Bảng dưới gợi ý hướng chọn; mức chi tuỳ điều kiện và luôn ưu tiên giá trị tượng trưng.
| Cấp học | Gợi ý quà | Ai đứng ra |
|---|---|---|
| Mầm non | Tranh bé vẽ, thiệp bé tự dán, bó hoa nhỏ; một món chung của lớp do ban phụ huynh chọn | Phụ huynh, cùng con làm phần thủ công |
| Tiểu học | Thiệp và hoa học sinh tự làm, tiết mục văn nghệ của lớp, cuốn sổ lời chúc | Học sinh làm, giáo viên khác và phụ huynh hỗ trợ |
| Trung học cơ sở, phổ thông | Hoạt động do học sinh tự tổ chức: video lời cảm ơn, buổi trang trí lớp, quà chung giá trị tượng trưng | Ban cán sự lớp, có giáo viên chủ nhiệm biết |
| Đại học, sau đại học | Lời cảm ơn trực tiếp, thư tay, ghé thăm thầy cô hướng dẫn; quà nhỏ sau khi đã bảo vệ xong | Sinh viên, học viên tự làm |
| Thầy cô cũ đã thôi dạy mình | Ghé thăm, quà nhỏ có ý như chè, sách, cây cảnh; kể chuyện mình đang làm | Cựu học sinh, thường đi theo nhóm |
Điểm chung của mọi cấp: phần do chính học sinh làm ra luôn có giá trị hơn món mua sẵn. Một tấm thiệp nét chữ còn nghiêng ngả của học sinh lớp một được nhiều giáo viên giữ lại hàng chục năm; một hộp quà đắt tiền thường bị quên sau vài tháng.
Với giáo viên mầm non và tiểu học, những người dành nhiều giờ chăm sóc trẻ, lời cảm ơn trực tiếp của phụ huynh khi đón con, kèm một câu cụ thể về điều con đã tiến bộ, là lời tri ân giáo viên nhớ rất lâu.
Ban phụ huynh góp quà lớp: làm sao cho tự nguyện và minh bạch
Góp quà chung là cách phổ biến, nhưng cũng là nơi phát sinh nhiều khó chịu nhất. Trình tự dưới đây giúp ban đại diện cha mẹ học sinh làm việc này nhẹ nhàng.
- Đọc thông báo và hỏi nhà trường về quy định nhận quà dịp 20/11 trước khi đề xuất bất cứ điều gì trong nhóm phụ huynh.
- Đề xuất hình thức tri ân trong nhóm, ưu tiên hoạt động và quà tượng trưng; để phụ huynh góp ý vài ngày.
- Nói rõ việc góp là tự nguyện, không ghi tên ai góp bao nhiêu trong nhóm chung, không nhắc riêng người chưa góp.
- Đặt mức góp gợi ý thấp, ghi rõ là “tuỳ tâm, không góp cũng không sao”; gia đình khó khăn không bị đặt vào thế phải giải thích.
- Công khai tổng thu – chi và món quà đã mua sau khi xong, kèm ảnh hoặc hoá đơn nếu phụ huynh muốn xem.
- Trao quà dưới danh nghĩa “tập thể phụ huynh và học sinh lớp”, không danh nghĩa cá nhân.
- Phần thừa (nếu có) chuyển vào quỹ hoạt động của lớp và thông báo rõ.
Nguyên tắc cốt lõi: không trẻ nào phải biết nhà mình góp hay không góp. Mọi chi tiết khiến trẻ cảm thấy gia đình mình “kém hơn” trong chuyện quà cáp đều đi ngược tinh thần của ngày tri ân thầy cô.
Giữ cho trẻ một ngày 20/11 không áp lực
Với trẻ nhỏ, ngày 20/11 là dịp học cách biết ơn. Những điều sau giúp bài học ấy không bị lẫn với chuyện so bì.
- Không để trẻ mang quà riêng đắt tiền đến lớp và trao trước mặt các bạn. Nếu gia đình muốn tặng riêng, gửi kín đáo hoặc chọn món nhỏ.
- Không bình luận trước mặt con về quà của nhà khác, về việc nhà nào góp nhiều, nhà nào không góp.
- Khuyến khích con tự làm: vẽ tranh, viết vài dòng, làm hoa giấy. Người lớn chỉ hỗ trợ, không làm thay cho đẹp.
- Không so sánh tấm thiệp của con với của bạn, không chê tranh con vẽ xấu. Mọi sản phẩm con làm bằng tấm lòng đều xứng đáng được trao.
- Giải thích với con ý nghĩa ngày lễ bằng chuyện cụ thể: cô đã dạy con viết chữ, cô đã chăm con lúc con ốm ở lớp.
- Với giáo viên: không khen hay ghi nhận học sinh dựa theo quà, không treo hay trưng bày quà theo kiểu so sánh.
Một số lớp chọn cách hay: mỗi học sinh viết một câu cảm ơn vào chung một cuốn sổ hoặc dán chung lên một tấm bảng lớn. Mọi đóng góp đều bằng nhau, không ai biết ai “tặng nhiều”, và giáo viên có một kỷ niệm của cả lớp.
Nên và tránh với giáo viên đang dạy con
Phần nhạy cảm nhất là quan hệ giữa phụ huynh và giáo viên đang trực tiếp dạy, đánh giá con. Bảng dưới gom những điểm đã được nhiều trường nhắc tới.
| Nên | Tránh |
|---|---|
| Quà chung của lớp, giá trị tượng trưng | Phong bì tiền, phiếu mua hàng, quà riêng giá trị lớn |
| Lời cảm ơn trực tiếp, cụ thể về sự tiến bộ của con | Kèm lời nhờ vả về điểm số, chỗ ngồi, vị trí trong lớp |
| Thiệp, hoa, sản phẩm con tự làm | Tặng riêng sát kỳ kiểm tra, xét khen thưởng |
| Tôn trọng quy định của trường về quà | Lách quy định bằng cách gửi quà về nhà riêng của giáo viên |
| Tri ân cả cô bảo mẫu, nhân viên y tế, bảo vệ trường | Chỉ chú trọng giáo viên chủ nhiệm, bỏ quên người khác cùng chăm con |
Giáo viên trường công lập là viên chức, chịu điều chỉnh của các quy định về phòng, chống tham nhũng và quy chế của ngành, trường. Một món quà tưởng là tấm lòng có thể đặt giáo viên vào thế khó. Tri ân đúng là tri ân không làm người nhận phải lo.
Nếu nhà trường đã thông báo không nhận quà, phụ huynh đừng tìm cách “lách” bằng quà gửi về nhà hay qua người quen. Làm vậy vừa đặt giáo viên vào thế khó, vừa phá đi sự đồng thuận của cả lớp. Một lời cảm ơn nói trực tiếp lúc đón con, hoặc vài dòng nhắn qua sổ liên lạc kể một tiến bộ cụ thể của con, là món quà giáo viên có thể nhận trọn vẹn mà không phải băn khoăn.
Tri ân thầy cô cũ: khi mình đã trưởng thành
Quà 20/11 có lẽ ý nghĩa nhất khi người tặng không còn là học sinh của thầy cô nữa — khi không còn điểm số hay đánh giá nào ở giữa, món quà chỉ còn là lòng biết ơn. Nhiều thầy cô nghỉ hưu kể rằng niềm vui lớn nhất của họ là một học trò cũ gọi điện, nói “con nhớ thầy”, rồi kể mình đang làm nghề gì, con cái thế nào.
Nếu ở gần, hẹn trước và ghé thăm theo nhóm ba bốn người. Quà nhỏ: chè, sách, một chậu cây, đồ dùng tiện cho người lớn tuổi. Mang theo vài tấm ảnh lớp ngày xưa nếu có; thầy cô thường thích nhìn lại và nhắc tên từng người. Ở lại đủ lâu để trò chuyện thật, nhưng không quá muộn với người lớn tuổi.
Nếu ở xa, một cuộc gọi đúng ngày, hoặc một tin nhắn có nội dung cụ thể hơn câu chúc chung: “Con chào cô, con là học trò lớp cô chủ nhiệm năm ấy. Hôm nay con nhớ lại những buổi cô ở lại kèm con môn văn. Con đang làm giáo viên, và nhiều lúc con dạy học trò theo cách cô từng dạy con. Con chúc cô mạnh khoẻ.” Một tin nhắn như vậy có giá trị hơn nhiều món quà.
Với thầy cô hướng dẫn luận văn, luận án, lời cảm ơn trang trọng nhất thường là trong chính công trình và trong việc học trò tiếp tục làm nghề tử tế. Quà, nếu có, nên trao sau khi mọi đánh giá đã kết thúc.
Với các nhóm lớp cũ tổ chức họp lớp đúng dịp 20/11, hãy nghĩ tới sức khoẻ của thầy cô đã lớn tuổi: chọn giờ ban ngày, chỗ ngồi yên tĩnh, đưa đón tận nhà nếu cần, và để thầy cô về sớm khi mệt. Một buổi gặp vừa sức được thầy cô nhớ lâu hơn một bữa tiệc kéo dài đến khuya.
Câu hỏi thường gặp
Phụ huynh có bắt buộc phải góp quà 20/11 không?
Không. Góp quà chung là tự nguyện, và nhiều trường còn khuyến khích không tặng quà vật chất. Gia đình không góp không phải giải thích với ai, và ban đại diện cha mẹ học sinh không nên công khai danh sách người góp. Phụ huynh có thể tri ân bằng lời cảm ơn trực tiếp hoặc cùng con làm thiệp.
Tặng phong bì cho cô giáo mầm non có được không?
Nên tránh, nhất là khi cô đang trực tiếp chăm và dạy con bạn. Phong bì dễ tạo áp lực cho giáo viên và cho các phụ huynh khác, và có thể trái quy định của trường. Tấm thiệp con làm, bó hoa, lời cảm ơn cụ thể về sự chăm sóc của cô là cách tri ân được trân trọng hơn.
Học sinh trung học nên làm gì cho thầy cô ngày 20/11?
Hoạt động do chính lớp tổ chức thường được thầy cô quý nhất: trang trí lớp, một tiết mục văn nghệ, video lời cảm ơn, cuốn sổ ghi kỷ niệm. Nếu có quà chung, giá trị tượng trưng và góp tự nguyện. Học sinh nên báo giáo viên chủ nhiệm biết kế hoạch để không trùng với hoạt động của trường.
Có nên tặng quà cho thầy cô dạy thêm, dạy kèm riêng?
Có thể tặng quà nhỏ kèm lời cảm ơn, nhất là khi quan hệ học kèm đã lâu. Nếu thầy cô dạy thêm đồng thời là giáo viên chính khoá đang đánh giá con, nguyên tắc vẫn như với giáo viên đang dạy: tránh quà giá trị lớn, tránh phong bì, tránh kèm lời nhờ vả.
Sinh viên có nên tặng quà giảng viên hướng dẫn trước khi bảo vệ?
Không nên tặng quà có giá trị trước khi bảo vệ hay chấm điểm, vì dễ bị hiểu là tác động. Lời cảm ơn trực tiếp và trong phần cảm ơn của luận văn là phù hợp. Sau khi mọi đánh giá đã xong, một món quà nhỏ, một bữa mời đơn giản, hoặc tấm thiệp viết tay đều là cách tri ân đúng lúc.
Thầy cô cũ đã mất thì tri ân thế nào?
Nhiều người chọn đến thăm gia đình thầy cô vào dịp 20/11, hỏi thăm người thân, kể lại kỷ niệm về thầy cô. Lời hỏi thăm của học trò cũ thường làm gia đình rất xúc động. Có thể đi theo nhóm lớp, mang quà nhỏ cho gia đình, và giữ cuộc thăm ngắn, nhẹ nhàng.
