Thăm mẹ và em bé sơ sinh, nguyên tắc quan trọng nhất là đợi gia đình mời hoặc đồng ý, đến ngắn, rửa tay trước khi lại gần bé, không hôn bé và không bế nếu chưa được mời. Quà thiết thực thường là đồ dùng cho bé ở cỡ lớn hơn sơ sinh (vì đồ cỡ nhỏ thường đã dư), đồ ăn hoặc đồ chăm sóc cho mẹ hợp với nếp của gia đình, hoặc một việc giúp cụ thể cho cả nhà.
Lời nói cũng cần giữ ý. Tránh bình phẩm cân nặng của bé, vóc dáng của mẹ, chuyện sinh thường hay sinh mổ, sữa nhiều hay ít, và tránh đem kinh nghiệm nuôi con nhà mình ra dạy. Mẹ mới sinh đang mệt, thiếu ngủ và nhạy cảm; một câu bình luận vô tình có thể theo họ nhiều tuần.
Bài này đi qua thời điểm đến, chọn quà, giữ an toàn cho bé, câu nên nói và nên tránh, ảnh và mạng xã hội, dịp đầy tháng, và những trường hợp cần tế nhị hơn.
Khi nào nên đến thăm
Những ngày đầu ở bệnh viện thường chỉ dành cho người thân ruột thịt. Mẹ đang hồi sức, học cho con bú, bé đang được theo dõi; phòng hậu sản thường chật và nhiều sản phụ khác. Trừ khi gia đình mời, bạn bè và đồng nghiệp nên gửi lời chúc mừng qua tin nhắn và đợi.
Sau khi về nhà, nhiều gia đình Việt giữ nếp để mẹ và bé ở yên trong tháng đầu, hạn chế khách. Nếp này khác nhau rất nhiều: có nhà đón khách từ tuần thứ hai, có nhà đợi đến sau đầy tháng. Lý do vừa là tập quán, vừa là thực tế — trẻ sơ sinh dễ nhiễm bệnh, mẹ cần nghỉ. Đừng tự suy theo nếp nhà mình; hỏi người thân của họ.
Câu hỏi mẫu gửi người chồng hoặc người nhà: “Chúc mừng anh chị, em muốn qua thăm chị và cháu một lát, khi nào tiện cho cả nhà thì anh nhắn em nhé, không gấp đâu ạ.” Câu “không gấp” rất quan trọng: nó nói rằng bạn sẵn sàng chờ, không bắt gia đình phải xếp lịch ngay.
Khi được hẹn, đến đúng giờ, ở lại khoảng hai mươi đến ba mươi phút. Tránh giờ bé ngủ, giờ mẹ cho bú; nếu đến đúng lúc mẹ cần cho bú, chủ động ra phòng ngoài hoặc xin phép về. Đi một hai người là vừa; đoàn đông đồng nghiệp nên cử đại diện.
Quà cho bé, cho mẹ và cho cả nhà
Gia đình có em bé thường nhận rất nhiều quần áo cỡ sơ sinh, trong khi những thứ khác lại thiếu. Bảng dưới gợi ý cách chọn quà ít trùng, dùng được lâu.
| Nhóm quà | Gợi ý | Lưu ý |
|---|---|---|
| Cho bé | Quần áo cỡ ba đến sáu tháng trở lên, khăn xô, chăn mỏng, tã cỡ lớn hơn cỡ sơ sinh | Đồ cỡ sơ sinh bé mặc chỉ vài tuần; chọn chất liệu mềm, không đính hạt, cúc nhỏ |
| Cho bé, dùng lâu | Sách vải, đồ chơi phù hợp lứa tuổi, ghế rung, xe đẩy khi gia đình đã nói cần | Đồ lớn nên hỏi trước để không trùng |
| Cho mẹ | Đồ ăn hợp nếp gia đình, áo mặc nhà mềm, gối hỗ trợ cho bú, sách nhẹ nhàng | Hỏi về chế độ ăn — mỗi nhà, mỗi vùng có cách kiêng cữ riêng |
| Cho cả nhà | Bữa ăn nấu sẵn, đi chợ hộ, đưa đón con lớn, dọn dẹp giúp một buổi | Đây thường là món quà được nhớ lâu nhất |
| Phong bì mừng em bé | Kèm lời chúc, trao cho bố mẹ bé hoặc ông bà | Mức tuỳ quan hệ; không nhắc con số, không so sánh |
Với con đầu lòng, gia đình thường đã chuẩn bị nhiều; với con thứ hai, thứ ba, đồ cũ của anh chị có sẵn nên quà cho mẹ và cho cả nhà càng có giá trị. Một món quà nhỏ cho anh chị lớn của bé cũng là chi tiết tinh tế: trẻ lớn đang phải chia sẻ bố mẹ, được nhớ tới sẽ dễ đón em hơn.
Tránh quà mang thông điệp dạy dỗ như sách “cách nuôi con đúng” tặng kèm lời khuyên, hoặc sữa công thức khi chưa biết gia đình cho bé ăn thế nào. Chuyện nuôi con là lựa chọn của bố mẹ và bác sĩ của họ.
Giữ an toàn cho bé: những điều khách nên tự giác
Trẻ sơ sinh có hệ miễn dịch còn non; nhiều điều dưới đây được các bác sĩ nhi khuyến nghị rộng rãi cho người tiếp xúc với trẻ nhỏ. Khách tự làm sẽ giúp bố mẹ đỡ phải nhắc.
- Không đến thăm khi đang ho, sốt, sổ mũi, đau họng, có mụn nước quanh miệng, hoặc vừa chăm người ốm trong nhà. Hoãn và gửi lời chúc.
- Rửa tay bằng xà phòng hoặc sát khuẩn tay ngay khi vào, trước khi chạm vào bé hay đồ của bé.
- Không hôn bé, đặc biệt không hôn lên mặt, môi, tay bé. Muốn thể hiện tình cảm, nhìn và trò chuyện với bé là đủ.
- Chỉ bế khi bố mẹ mời; đỡ đầu và cổ bé, ngồi xuống khi bế nếu không quen.
- Không hút thuốc trước khi đến; mùi thuốc bám trên quần áo cũng không tốt cho trẻ. Tránh nước hoa nồng.
- Không dẫn trẻ nhỏ đang ốm đi cùng; trẻ khoẻ đi cùng thì nhắc trẻ không chạm vào mặt em bé.
- Không cho bé ăn, uống bất cứ thứ gì, kể cả nước, nếu không phải bố mẹ bé quyết định.
- Không mở cửa, bật quạt, tắt điều hoà hay chỉnh nhiệt độ phòng theo ý mình.
Nếu bố mẹ bé nhắc nhở điều gì, kể cả điều bạn cho là quá cẩn thận, làm theo mà không tranh luận. Họ đang tự chịu trách nhiệm cho đứa con mới chào đời, và sự tôn trọng của khách là chỗ dựa cho họ.
Câu nên nói và câu nên tránh khi thăm mẹ và bé
Phần lớn những câu khiến mẹ mới sinh buồn đều xuất phát từ quan tâm. Dưới đây là cách nói thay thế.
| Nên nói | Nên tránh | Vì sao |
|---|---|---|
| “Chúc mừng chị, cháu xinh quá, chị vất vả rồi.” | “Sao bé nhỏ thế?” / “Bé to thế, chắc ăn nhiều lắm.” | Cân nặng của bé là điều cha mẹ lo nhất; nhận xét nào cũng dễ chạm nỗi lo |
| “Chị nghỉ được không, có ngủ được chút nào không?” | “Sao chị chưa lấy lại dáng?” | Bình phẩm cơ thể mẹ sau sinh là chuyện không nên trong mọi hoàn cảnh |
| “Cháu được bố mẹ chăm khéo quá.” | “Sao không cho bú mẹ?” / “Sữa thế này không đủ đâu.” | Cách nuôi con là lựa chọn của bố mẹ và bác sĩ; khách không biết đầy đủ hoàn cảnh |
| “Có việc gì em làm được không ạ?” | “Hồi xưa nhà chị nuôi con thế này…” | Kinh nghiệm cá nhân đưa ra khi không được hỏi thường nghe thành dạy đời |
| Hỏi tên bé, ý nghĩa tên | “Lại con gái à?” / “Phải cố thêm đứa con trai.” | Mọi bình luận về giới tính của bé là xúc phạm cả mẹ lẫn bé |
| Khen bé cụ thể: đôi mắt, cái nắm tay | “Sinh mổ à, sao không cố sinh thường?” | Cách sinh là quyết định y khoa; câu này có thể làm mẹ thấy có lỗi |
Nếu mẹ tự kể chuyện vất vả, lắng nghe là đủ, không cần đưa giải pháp. Nếu mẹ hỏi ý kiến, chia sẻ ngắn và luôn kèm “mỗi bé mỗi khác, chị hỏi thêm bác sĩ nhé”.
Người bố mới cũng cần được hỏi thăm. Họ thường bị đứng ngoài mọi lời chúc, trong khi cũng đang thiếu ngủ, lo toan công việc lẫn việc nhà. Một câu như “Anh dạo này có ngủ được không, cần đổi ca trực gì cứ bảo em” từ đồng nghiệp là lời quan tâm thiết thực mà ít ai nghĩ tới.
Ảnh, mạng xã hội và tin vui chung
Rất nhiều khách vô tình làm phiền gia đình qua chiếc điện thoại. Không chụp ảnh bé nếu chưa hỏi; nếu được phép chụp, không dùng đèn flash. Đặc biệt, không đăng ảnh bé, ảnh mẹ lên mạng xã hội, không báo tin trong nhóm chat chung trước khi bố mẹ tự công bố. Có gia đình muốn giữ kín một thời gian, có gia đình không bao giờ muốn ảnh con mình xuất hiện công khai — đó là quyền của họ.
Tên bé cũng vậy: nhiều gia đình chưa chốt tên trong tuần đầu, hoặc có tên gọi ở nhà khác với tên khai sinh. Dùng tên mà bố mẹ dùng, không hỏi dồn “sao lại đặt tên đó”.
Khi tin vui được công bố, lời chúc trong nhóm chung nên ngắn và ấm: “Chúc mừng anh chị đón bé. Chúc mẹ tròn con vuông, cả nhà nhiều sức khoẻ.” Không hỏi giờ sinh, cân nặng, sinh thường hay sinh mổ trong nhóm chung — gia đình muốn chia sẻ sẽ tự kể.
Với đồng nghiệp, thường một người đại diện nhắn cho người mới làm cha mẹ, gom lời chúc và quà của cả nhóm, thay vì hai mươi tin nhắn riêng trong một ngày họ đang kiệt sức.
Đầy tháng và những trường hợp cần tế nhị
Lễ đầy tháng, thôi nôi là dịp nhiều gia đình mời họ hàng, bạn bè đến mừng bé. Mỗi nhà có nghi thức riêng theo nếp gia đình; khách không cần tham gia phần đó và không bình luận. Quà đầy tháng thường là đồ dùng cho bé, trang sức nhỏ cho bé theo tập quán của nhiều vùng, hoặc phong bì kèm lời chúc. Quà thôi nôi có thể thiên về đồ chơi, sách cho tuổi lên một. Khi trẻ lớn hơn trong các buổi tiệc này, tránh so sánh bé với trẻ khác cùng tuổi về cân nặng, biết đi, biết nói.
Bé sinh non hoặc phải nằm viện lâu. Gia đình thường căng thẳng và không muốn khách. Gửi lời hỏi thăm không đòi trả lời, đề nghị giúp việc cụ thể như nấu ăn, trông con lớn, chở người nhà đi viện. Chúc mừng vẫn được, nhưng giọng nhẹ nhàng, không hỏi dồn về sức khoẻ của bé.
Mẹ có vẻ buồn bã, mệt mỏi kéo dài. Thay đổi cảm xúc sau sinh khá thường gặp, và một số trường hợp kéo dài, nặng hơn cần được nhân viên y tế hỗ trợ. Khách không chẩn đoán, nhưng nếu là người thân, có thể nhẹ nhàng gợi ý gia đình hỏi bác sĩ, và giúp mẹ có thời gian nghỉ.
Gia đình đã trải qua mất mát trước đó. Nếu biết gia đình từng mất con, niềm vui lần này có thể đi kèm lo âu. Chúc mừng chân thành, không nhắc chuyện cũ trừ khi gia đình chủ động.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu sau sinh thì có thể đến thăm?
Không có mốc chung. Nhiều gia đình đón người thân từ khi về nhà, bạn bè sau vài tuần, có nhà đợi qua đầy tháng. Cách đúng là hỏi gia đình và chờ lời mời; trong lúc chờ, gửi lời chúc và có thể gửi quà qua người thân. Không đến bất ngờ, kể cả khi đi ngang qua nhà.
Có nên mua sữa công thức làm quà?
Không nên nếu chưa hỏi. Mỗi bé ăn theo chỉ định khác nhau; có bé bú mẹ hoàn toàn, có bé dùng loại sữa đặc biệt theo tư vấn của bác sĩ. Sữa tặng không đúng loại thường bị bỏ phí và vô tình gợi ý về cách nuôi con. Chọn đồ dùng hoặc việc giúp cụ thể sẽ an toàn hơn.
Tặng vàng cho em bé có phải là phong tục bắt buộc?
Không bắt buộc. Ở nhiều vùng, ông bà, họ hàng gần có nếp tặng trang sức nhỏ như vòng, lắc cho bé dịp đầy tháng hay thôi nôi. Bạn bè, đồng nghiệp không cần theo nếp này; quà dùng được hay phong bì kèm lời chúc đều phù hợp. Giá trị quà tuỳ khả năng và quan hệ.
Đồng nghiệp nam đi thăm đồng nghiệp nữ mới sinh có ổn không?
Ổn nếu đi cùng nhóm hoặc đi cùng vợ, và được gia đình đồng ý. Thời gian nên ngắn, chủ yếu trò chuyện với cả bố mẹ bé, tránh có mặt khi mẹ cần cho bú. Nhiều trường hợp gửi lời chúc và quà qua người chồng hoặc qua nhóm đại diện là lựa chọn nhẹ nhàng hơn.
Có nên bế bé khi bố mẹ mời?
Có thể, nếu bạn khoẻ, đã rửa tay và tự tin. Ngồi xuống, đỡ đầu và cổ bé, bế trong thời gian ngắn rồi trả lại. Nếu không quen bế trẻ sơ sinh, cứ nói thật và cảm ơn; bố mẹ sẽ hiểu. Không đi lại nhiều, không đưa bé ra ngoài, không đưa bé cho người khác bế tiếp.
Gửi quà mừng em bé qua bưu điện, dịch vụ giao hàng có được không?
Được, nhất là khi ở xa hoặc gia đình hạn chế khách. Báo trước để gia đình biết có quà đến, kèm vài dòng chúc mừng có tên người gửi. Chọn đồ không dễ vỡ, không cần bảo quản lạnh. Sau đó không cần hỏi đã nhận chưa liên tục; gia đình sẽ nhắn khi rảnh.
